Theo nhà tâm lý học tiến hóa Steve Stewart-Williams, phần lớn công chúng đều hiểu sai về sự khác biệt giới tính. Trong cuốn sách mới 'A Billion Years of Sex Differences', ông chỉ ra rằng những người có tư tưởng truyền thống thường phóng đại sự khác biệt tự nhiên giữa nam và nữ, trong khi những người theo chủ nghĩa tiến bộ lại cho rằng yếu tố xã hội hóa đóng vai trò quyết định. Stewart-Williams kêu gọi một cuộc đối thoại công khai và nghiêm túc hơn dựa trên cơ sở khoa học để hướng dẫn chính sách tốt hơn.
Sự khác biệt giới tính: Thực tế hay ảo tưởng?
Stewart-Williams nhận thấy một số khác biệt rõ rệt giữa hai giới, chẳng hạn như xu hướng thu hút tình dục, sức mạnh phần thân trên, chiều cao, sở thích nghề nghiệp và thậm chí cả tỷ lệ giết người. Tuy nhiên, nhiều yếu tố khác như khả năng toán học hay tính cách tận tâm lại không có sự chênh lệch đáng kể. Ông nhấn mạnh rằng việc dựa vào những đặc điểm này không đủ để phân biệt giới tính một cách chính xác. Ví dụ, dù nam giới có chiều cao trung bình lớn hơn nữ giới, nhưng chỉ biết một người cao 1m73 thì không thể kết luận người đó là nam hay nữ.
Thiên kiến gamma và delta
Trong cuốn sách, Stewart-Williams liệt kê một số định kiến phổ biến. 'Thiên kiến gamma' xảy ra khi công chúng có xu hướng phủ nhận những đặc điểm tích cực được gán cho nam giới. Nghiên cứu cho thấy nếu thông điệp cho rằng nam giới vẽ giỏi hơn, ít nói dối hơn hay thông minh hơn, mọi người thường đánh giá đó là sai và đáng bị tẩy chay. Ngược lại, nếu những đặc điểm này được gán cho phụ nữ, phản ứng ít gay gắt hơn. 'Thiên kiến delta' là sự ác cảm với những khác biệt giới tính truyền thống và thiên hướng ủng hộ sự đảo ngược vai trò. Điều này phản ánh xu hướng xã hội hiện đại lên án phân biệt giới tính và đấu tranh cho quyền bình đẳng.
Vai trò của tự nhiên và nuôi dưỡng
Stewart-Williams lập luận rằng có những khác biệt bẩm sinh giữa nam và nữ, nhưng không cho rằng giới nào tốt hơn giới nào. Ông khuyến nghị mọi người nên chọn công việc và lối sống phù hợp với sức khỏe, giới tính và sở thích cá nhân. Ví dụ, nam giới có xu hướng thích làm việc với đồ vật, trong khi nữ giới thích làm việc với con người; nam giới quan tâm đến địa vị, còn nữ giới muốn mở rộng các mối quan hệ. Nhiều nghiên cứu ủng hộ quan điểm này, chỉ ra sự khác biệt giới tính trong sở thích nghề nghiệp và đặc điểm tính cách.
Để chứng minh yếu tố tự nhiên đóng vai trò quan trọng, Stewart-Williams đưa ra các bằng chứng: sự khác biệt giới tính tồn tại trong lịch sử và xuyên suốt các nền văn hóa; chúng xuất hiện ở nhiều loài sinh vật; biểu hiện sớm từ thời thơ ấu hoặc trở nên rõ rệt hơn ở tuổi dậy thì; chịu ảnh hưởng của hormone trước khi sinh và không bị tác động nhiều bởi xã hội hóa.
Góc nhìn từ tâm lý học tiến hóa
Stewart-Williams cũng áp dụng tâm lý học tiến hóa để giải thích một số hiện tượng. Ông cho rằng bạo lực gia đình bắt nguồn từ tính hung hăng bẩm sinh của nam giới, chứ không phải từ chế độ gia trưởng. Do đó, các biện pháp can thiệp nên tập trung vào việc dạy kỹ năng tự kiểm soát cho nam giới thay vì thay đổi hệ thống niềm tin. Tuy nhiên, ông thừa nhận rằng trong các xã hội gia trưởng, nơi bạo lực được dung thứ, tỷ lệ bạo lực gia đình và tình dục cao hơn nhiều. Vì vậy, hiểu được cách văn hóa và xã hội hóa định hình sự khác biệt giới tính là rất quan trọng.
Một yếu tố ít được thừa nhận khác là sự khác biệt bẩm sinh về tham vọng và sở thích nghề nghiệp, góp phần vào việc phụ nữ ít được đại diện trong các lĩnh vực STEM và vai trò lãnh đạo. Tuy nhiên, cần có những đánh giá kỹ lưỡng hơn về cấu trúc nghề nghiệp để hiểu rõ vai trò và sự thích ứng của phụ nữ.
Cuốn sách 'A Billion Years of Sex Differences' mang đến nhiều kiến thức bất ngờ, thách thức các quan niệm thông thường. Dù vậy, vẫn cần những đánh giá toàn diện hơn về cả yếu tố tự nhiên và xã hội trong việc hình thành con người và mối quan hệ giới tính.
