Nhân kỷ niệm 50 năm thành phố mang tên Bác (2/7/1976-2/7/2026), nhà báo Lê Văn Nuôi - nguyên Chủ tịch Tổng đoàn học sinh Sài Gòn, Đại biểu Quốc hội khóa VI, Bí thư Thành Đoàn TP.HCM, Tổng biên tập báo Tuổi Trẻ - xuất bản tác phẩm 'Có một Sài Gòn tử tế, từ tâm'. Ông chia sẻ với Tri Thức - Znews về những con người, ký ức và phẩm chất mà ông tin là 'hồn cốt' của thành phố.
Lần đầu nghe tên 'Thành phố Hồ Chí Minh' giữa ngục tù Côn Đảo
"Lần đầu tiên tôi nghe gọi tên thành phố Hồ Chí Minh là vào khoảng 1h sáng ngày 1/5/1975 tại nhà tù Côn Đảo", nhà báo Lê Văn Nuôi nhớ lại. Khi đó, ông đang bị giam trong một 'chuồng cọp' thuộc trại biệt giam số 7, chung với 4 tù nhân chính trị khác. Đang ngủ chập chờn, họ choàng dậy vì nghe tiếng hô la từ khu trại giam khác văng vẳng theo gió biển: 'Hoan hô thành phố Sài Gòn, thành phố Hồ Chí Minh đã hoàn toàn giải phóng! Hoan hô! Hoan hô!'.
Nửa thế kỷ sau khoảnh khắc đó, ông cho ra mắt tác phẩm 'Có một Sài Gòn tử tế, từ tâm'. Sách gồm ba chủ đề: Sài Gòn xưa; Sài Gòn dấn thân và Duyên nợ cầm bút; và Sài Gòn đương thời.
'Tử tế, từ tâm' - hồn cốt của thành phố
Ông Lê Văn Nuôi giải thích: "Sài Gòn là thành phố mang dấu tích mở cõi từ năm 1689, đến nay gần 300 tuổi; từ thời hàng vạn lưu dân từ mọi miền đổ về khai phá, khẩn hoang đất phương Nam; dần kiến tạo vùng đất Gia Định xưa thành nơi giao thương nhộn nhịp và giao thoa nhân chủng học. Phẩm chất tử tế và từ tâm chính là một phần của di sản, hồn cốt quý giá nhất của thành phố này."
Qua hơn 70 năm làm chứng nhân trong dòng lịch sử thăng trầm của thành phố, ông cảm nhận người Sài Gòn - TP.HCM có những phẩm chất nổi bật: giàu lòng yêu nước, giàu nghĩa khí, cương trực; giàu lòng tử tế, từ tâm. Những phẩm chất đó thể hiện trong thời chiến lẫn thời bình.
Những gương mặt tiêu biểu
Trong cuốn sách, ông dành nhiều trang viết về ba nhân vật: cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, nhà báo Trần Bạch Đằng và giáo sư Trần Kim Thạch. Về ông Võ Văn Kiệt, ông Lê Văn Nuôi ngưỡng mộ tầm nhìn chiến lược, phong cách lãnh đạo quyết đoán và chính sách bao dung, quy tụ nhân tài không phân biệt nguồn gốc đào tạo. Về ông Trần Bạch Đằng, ông gọi là 'một ngòi bút lửa', luôn xem là người thầy về tư duy và văn phong.
Về GS.TS Trần Kim Thạch, ông kể lại câu chuyện: "Một hôm, Bí thư Thành ủy Võ Văn Kiệt gọi tôi đến trao đổi: 'Chú đã nói Văn phòng Thành ủy cấp cho giáo sư Trần Kim Thạch một chiếc xe hơi và 20 lít xăng mỗi tháng, nhưng không hiểu sao anh Thạch từ chối?'". Khi tìm gặp, GS Thạch cười hiền: "Do thấy anh Thạch đi làm bằng chiếc xe Mobylette cà tàng, nên ông Sáu Dân có nhã ý tặng anh chiếc xe hơi. Nhưng anh thấy hiện giờ tình hình kinh tế khó khăn, giới trí thức bạn bè anh ai cũng đi làm bằng honda, xe đạp. Làm sao anh có thể ngồi một mình trên chiếc ôtô!"
Thông điệp gửi đến thế hệ trẻ
Ông Lê Văn Nuôi gửi gắm đến thế hệ trẻ vài câu thơ trong bài 'Sài Gòn hoa lệ, tôi yêu': 'Người Việt ở đâu cũng nhớ về Sài Gòn hoa lệ / Hơn 300 năm, hoa và lệ vẫn đan xen / Đất lành dung thân biết bao thế hệ / Hòn ngọc phương Nam lan toả nhân duyên... Tôi yêu người Sài Gòn sống tử tế, từ tâm'.
Về ngày 2/7/1976, khi Quốc hội khóa VI quyết định đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh, ông là đại biểu đang dự họp tại Hội trường Ba Đình (Hà Nội). "Khi bàn đến việc đổi tên, lập tức tất cả đại biểu đều đồng thuận. Ai cũng biết chuyện cán bộ chiến sĩ miền Nam đã nêu nguyện vọng này từ năm 1946", ông nhớ lại.
