Nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến: 'Giá trị Tết Nguyên đán nằm ở sự đoàn viên và kết nối tâm linh'
Nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến, tác giả của nhiều khảo cứu về Hà Nội, đã có những chia sẻ sâu sắc về Tết Nguyên đán, nhấn mạnh rằng ngày lễ này mang giá trị tâm linh và tín ngưỡng, gắn chặt với nếp sống và văn hóa của người Việt. Sinh ra và lớn lên tại thủ đô, ông đã chứng kiến những thay đổi của mảnh đất này qua từng giai đoạn lịch sử, từ chiến tranh đến thời bao cấp và hiện đại.
Hoài niệm về Tết xưa trong chiến tranh và bao cấp
Trong cuộc trò chuyện, nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến chia sẻ về những ký ức Tết thời thơ ấu. Ông nhớ lại thời điểm máy bay Mỹ ném bom miền Bắc từ năm 1964, khi ông và nhiều trẻ em Hà Nội phải đi sơ tán về các làng quê, được ăn Tết cùng người dân địa phương. Sau khi Hiệp định Paris được ký kết năm 1973, ông trở về thành phố và bắt đầu tham gia vào việc chuẩn bị Tết cùng gia đình.
Thời bao cấp, đời sống khó khăn khiến việc ăn Tết trở thành một sự chuẩn bị công phu. Người dân phải tích cóp những thứ không có trong tiêu chuẩn, và việc xếp hàng dài ở các cửa hàng mậu dịch vào dịp Tết là cảnh tượng phổ biến. Dù thiếu thốn, những ngày cận Tết vẫn đáng nhớ với không khí tất bật, háo hức, đặc biệt là đối với trẻ em được nghỉ học, nhận lì xì và có quần áo mới.
Sự chuyển dịch của Tết Hà Nội qua các thời kỳ
Theo nhà văn, Tết ở Hà Nội đã có nhiều thay đổi sau thời kỳ Đổi mới. Trong thập niên 1990, nhiều gia đình quay lại ăn Tết theo nếp xưa, nấu những món ăn cầu kỳ như mọc vân ám, cá trắm kho mía. Tuy nhiên, việc ăn uống dần không còn được chú trọng như trước, vì những món chỉ có vào dịp Tết giờ đây có thể tìm thấy trong ngày thường.
Một điểm đáng chú ý là sự thay đổi trong thói quen uống rượu bia. Từ rượu quốc lủi thời bao cấp, người dân chuyển sang uống bia lon và các loại rượu ngoại vào cuối những năm 1990. Ngày nay, ăn uống trở thành phần phụ, người dân tiết giảm thủ tục để dành thời gian chơi Tết nhiều hơn, như chơi hoa, cây cảnh hoặc đi du lịch.
Dù vậy, hai truyền thống vẫn được giữ vững ở Hà Nội: việc đi chùa, đình, đền sau giao thừa để cầu may và mâm cỗ Tết được chế biến tinh tế, bày biện đẹp mắt. Nhà văn cho rằng, dù nhiều người từ các vùng miền khác đến Hà Nội sinh sống, họ đã nhập gia tùy tục và nấu cỗ Tết không khác gì người bản địa.
Tranh luận về việc bỏ Tết Nguyên đán và ý nghĩa của lì xì
Nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến bày tỏ quan điểm về các cuộc tranh luận xung quanh việc bỏ Tết Nguyên đán. Ông thừa nhận rằng một số ý kiến cho rằng Tết gây mất cơ hội kinh tế hoặc khiến phụ nữ vất vả có phần đúng, nhưng chúng mang tính vật chất và thực dụng. Theo ông, ý nghĩa sâu xa của Tết là sự đoàn viên, không chỉ giữa người sống mà còn kết nối với phần âm, tức là tổ tiên và quá khứ.
Ông tin rằng, dù có quyết định hành chính, người Việt sẽ không bao giờ bỏ Tết vì đây là tục lệ đẹp, mang nhiều ý nghĩa nhân văn theo giá trị phương Đông. Ông dẫn chứng từ Hàn Quốc, nơi đã quay lại ăn Tết truyền thống sau gần một thế kỷ.
Về vấn đề lì xì, nhà văn nhấn mạnh rằng bản chất ban đầu chỉ là đồng tiền nhỏ mang lại may mắn, không phải để tích lũy. Ông phê phán việc biến tướng thành những khoản tiền lớn nhằm mục đích lợi ích cá nhân. Ông ủng hộ xu hướng tặng sách thay vì tiền, coi đây là cách lì xì văn hóa và phù hợp với trẻ em.
Dự định sáng tác trong năm mới
Nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến tiết lộ kế hoạch cho năm mới, bao gồm việc ra mắt hai cuốn tiểu thuyết: Một người ở phố Hàng Gai và Khuôn mặt hòa bình, cùng một kịch bản phim chuyển thể. Ông cũng đang viết cuốn sách về lịch sử Hà Nội với tựa đề dự kiến Hà Nội kim cổ mạn truyện, hy vọng thỏa mãn bản thân và đồng điệu với bạn đọc.
Nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến, 68 tuổi, có 30 năm làm việc tại báo Hà Nội mới, nổi tiếng với các tác phẩm khảo cứu về Hà Nội như 5678 bước chân quanh Hồ Gươm và Đi xuyên Hà Nội. Ông đã nhận giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội và được vinh danh là Công dân Thủ đô ưu tú vào năm 2023.
