Nghị Quyết 80: Động Lực Mới Cho Điện Ảnh Việt Trong Kỷ Nguyên Số
Ngay trước thềm Đại hội Đảng lần thứ XIV, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã tạo nên làn sóng hứng khởi trong giới văn hóa, đặc biệt là các lĩnh vực sáng tạo nội dung. Trong cuộc trò chuyện với Báo Nhân Dân, Tiến sĩ Ngô Phương Lan, Phó Trưởng Tiểu ban Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật, Hội đồng Lý luận Trung ương, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến điện ảnh Việt Nam, đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc về văn kiện quan trọng này.
Khẳng Định Vai Trò Nền Tảng Của Văn Hóa
Theo Tiến sĩ Ngô Phương Lan, Nghị quyết 80 mang đến một nội dung then chốt: tiếp tục khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời nhấn mạnh vai trò của văn hóa như một nguồn lực nội sinh cho sự phát triển bền vững. Bà cho biết: "Điều quan trọng là gắn sự phát triển văn hóa vào việc hội nhập quốc tế chủ động, phù hợp với bối cảnh hiện nay." Đây cũng chính là định hướng mà Hiệp hội Xúc tiến Phát triển Điện ảnh Việt Nam đã theo đuổi từ khi thành lập, dù đối mặt với nhiều thách thức như cạnh tranh từ sức mạnh mềm văn hóa toàn cầu và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo.
Nghị quyết thể hiện tầm nhìn chiến lược lâu dài, kịp thời trong kỷ nguyên số, đồng thời phù hợp với Chương trình Mục tiêu quốc gia về văn hóa hay còn gọi là Chấn hưng văn hóa. Giá trị bản sắc dân tộc ngày càng được đề cao, tạo nền tảng vững chắc cho các hoạt động sáng tạo.
Kết Nối Văn Hóa Với Thị Trường Và Công Nghiệp
Một điểm mới đáng chú ý trong Nghị quyết 80, theo Tiến sĩ Ngô Phương Lan, là cách tiếp cận toàn diện và hiện đại, đặt văn hóa trong mối quan hệ chặt chẽ với kinh tế và thị trường. Bà giải thích: "Khi nói đến các ngành công nghiệp văn hóa, như điện ảnh, phải nói đến thị trường. Nếu không có thị trường, không thể xây dựng được công nghiệp văn hóa." Sản phẩm văn hóa cần được đưa ra thị trường, tạo nguồn thu để tái đầu tư và phát triển bền vững.
Thị trường điện ảnh trong nước đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Năm 2025, với những dịp kỷ niệm đặc biệt, thị trường đã tăng trưởng 27-28%, so với mức 14-15% của năm 2024. Đáng chú ý, thị phần phim Việt đã tăng từ khoảng 30% trước đây lên 44% vào năm 2024 và 62% vào năm 2025. Các phim như "Mưa đỏ", "Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối" hay "Tử chiến trên không" đã đạt doanh thu kỷ lục, với tổng cộng 714 tỷ đồng, một con số chưa từng có trong lịch sử điện ảnh Việt Nam.
Tiến sĩ Ngô Phương Lan nhấn mạnh: "Nghị quyết coi sản phẩm văn hóa là một nguồn lực phát triển và thành tố quan trọng của sức mạnh mềm quốc gia." Bên cạnh đó, văn kiện cũng đề cao vai trò của thể chế, chính sách, nguồn nhân lực và khoa học công nghệ trong phát triển văn hóa, tạo tiền đề tháo gỡ các điểm nghẽn lâu nay.
Tháo Gỡ Điểm Nghẽn Trong Hợp Tác Công Tư
Từ góc độ thực tiễn, Tiến sĩ Ngô Phương Lan chỉ ra rằng cơ chế hợp tác công tư vẫn còn nhiều vướng mắc, đặc biệt trong sản xuất và phát hành phim. Bà dẫn chứng trường hợp phim "Đào, Phở và Piano" năm 2024, sau khi sản xuất xong lại không thể phát hành thương mại theo cơ chế thị trường, do doanh thu phải đưa hết về ngân sách nhà nước mà không có tỷ lệ chia cho bên phát hành.
Tuy nhiên, năm 2025 đã có những tín hiệu tích cực với các phim như "Mưa đỏ" và "Tử chiến trên không", được phát hành thương mại hiệu quả nhờ sự hợp tác giữa nhà sản xuất nhà nước và nhà phát hành tư nhân. Tiến sĩ Ngô Phương Lan đặt câu hỏi: "Nếu 'Mưa đỏ' cũng rơi vào điểm nghẽn như 'Đào, Phở và Piano', làm sao phim có thể đến với số lượng khán giả khổng lồ như vậy?" Bà kêu gọi cần có những thông tư, hướng dẫn mới phù hợp với tinh thần tiến bộ của Nghị quyết 80.
Định Hướng Phát Triển Điện Ảnh: Chất Lượng Và Bản Sắc
Để điện ảnh Việt phát triển vừa giữ gìn bản sắc dân tộc, vừa hấp dẫn khán giả, đặc biệt là giới trẻ, Tiến sĩ Ngô Phương Lan đề xuất:
- Nâng cao chất lượng tác phẩm: Mỗi bộ phim cần đạt chuẩn chuyên nghiệp, tránh tình trạng phim chất lượng thấp, nghiệp dư. Thành công của "Mưa đỏ" cho thấy chất lượng là yếu tố then chốt thu hút khán giả.
- Đa dạng hóa đề tài: Duy trì và phát triển các dòng phim gia đình, tâm lý, với câu chuyện nhỏ nhưng mang giá trị thẩm mỹ sâu sắc.
- Lan tỏa bản sắc qua hợp tác quốc tế: Bản sắc dân tộc cần được thể hiện qua tinh thần và hồn cốt của phim, không chỉ qua bối cảnh hay hình thức. Có thể học hỏi từ điện ảnh Iran, nơi các tác phẩm đi sâu vào bản sắc đã đạt thành công toàn cầu.
Đào Tạo Nhân Lực: Từ Trường Lớn Đến Liên Hoan Phim
Về phát triển đào tạo nhân lực điện ảnh, Tiến sĩ Ngô Phương Lan nhấn mạnh sự cần thiết của việc đào tạo thực chất và chuyên sâu. Ngoài hai cơ sở đào tạo chính ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều trường công và tư đã mở khoa điện ảnh, phản ánh sức hút mạnh mẽ của ngành.
Bà đề xuất tiếp thu các mô hình đào tạo từ nước ngoài, như đào tạo "thực dụng" theo nhu cầu thực tế hoặc đào tạo "hàn lâm", đồng thời kết hợp với các hình thức nâng cao như:
- Khóa bồi dưỡng cho sinh viên sắp tốt nghiệp hoặc đã tốt nghiệp.
- Workshop và trại sáng tác trong khuôn khổ các liên hoan phim, như DANAFF Talents tại Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng.
Tiến sĩ Ngô Phương Lan kết luận: "Ai có thể kể được câu chuyện của mình một cách hiện đại nhưng mang đậm bản sắc dân tộc thì phim của họ sẽ thành công." Với Nghị quyết 80 làm nền tảng, điện ảnh Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để vươn tầm quốc tế, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và đổi mới.
