Nghệ nhân Trần Ngọc Chiến và hành trình đưa pháp lam vào mặt đồng hồ đón Tết
Với gần 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tạo ra những tác phẩm độc bản trên mặt đồng hồ, anh Trần Ngọc Chiến (ngụ tại Hà Nội) đã trở thành cái tên quen thuộc trong giới mộ điệu trong và ngoài nước. Những ngày qua, anh đã kịp hoàn thiện các tác phẩm mặt đồng hồ hình ngựa để đón Tết Bính Ngọ đang gần kề, mang đến một làn gió mới cho nghệ thuật chế tác đồng hồ thủ công.
Kỹ thuật pháp lam: Sự kết hợp giữa tinh xảo và rủi ro
Theo anh Chiến, mỗi mặt số đồng hồ được chế tác bằng kỹ thuật pháp lam – một phương pháp có độ tinh xảo và phức tạp cao. Quy trình này đòi hỏi người thợ phải nung men ở nhiệt độ từ 500-700 độ C, lặp lại nhiều lần, với tỷ lệ thành công phụ thuộc lớn vào kinh nghiệm. Anh chia sẻ: “Mỗi lần nung đều tiềm ẩn rủi ro, chỉ cần quá nhiệt, nung lâu hoặc kết hợp không đúng kim loại như đồng, bạc hay vàng, màu men có thể bị cháy, nhờ, biến sắc, thậm chí làm hỏng toàn bộ mặt số.” Đặc biệt, với những mặt số siêu mỏng chỉ khoảng 0,5mm, nguy cơ cong vênh do nhiệt là rất lớn, và mọi sai sót đều buộc phải bỏ sản phẩm và làm lại từ đầu.
Là người thành công với điêu khắc và gia nhiệt biến màu kim loại, anh Chiến nhận định việc làm tranh bằng kỹ thuật pháp lam khó hơn rất nhiều vì không có cơ hội sửa sai. Mỗi sản phẩm mất khoảng 6 tháng để hoàn thiện, và mỗi năm anh chỉ có thể hoàn thiện số lượng rất hạn chế do tính chất thủ công và rủi ro cao.
Lấy cảm hứng từ văn hóa Việt Nam
Các tác phẩm của anh Chiến không chỉ là đồng hồ mà còn là những câu chuyện văn hóa được kể trên một không gian nhỏ bé. Anh lấy ý tưởng từ những nét đẹp truyền thống như tranh Đông Hồ, hình tượng Thánh Gióng, hoặc những nét vẽ phát triển từ các bức tranh cổ. Sau khi tìm hiểu kỹ nghệ pháp lam Huế ra đời năm 1827 và chỉ duy trì trong 60 năm rồi suy tàn, anh đã dành nhiều thời gian nghiên cứu thông qua chuyên gia và tư liệu, với hàng trăm lần thử nghiệm thất bại. Giờ đây, tác phẩm của anh mang lại nét đẹp đặc biệt, kết hợp nghệ thuật, lịch sử và thời gian.
Giá trị và thách thức của nghề thủ công
Với anh Trần Ngọc Chiến, tráng men không chỉ là kỹ thuật chế tác mà còn là cách để bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc. Anh nhấn mạnh: “Làm thủ công thì không thể chạy theo số lượng, mỗi sản phẩm là một quá trình dài, đòi hỏi kiên nhẫn và chấp nhận rủi ro.” Về giá cả, các sản phẩm cơ bản có mức giá khoảng 20-30 triệu đồng, trong khi những dự án cầu kỳ, sử dụng nhiều vàng hoặc kỹ thuật phức tạp có thể cao hơn nhiều lần, thu hút sự chú ý của các nhà sưu tầm.
Linh vật ngựa mặt quạu: Góc nhìn đa chiều
Bên cạnh những tác phẩm đồng hồ, hình ảnh về chú ngựa mặt quạu trong không gian trưng bày linh vật xuân Bính Ngọ 2026 của tỉnh Gia Lai cũng gây chú ý. Tác phẩm này khiến dân mạng thích thú nhưng cũng nhận về những ý kiến trái chiều, một số cho rằng đây là “idol” thú vị, số khác lại xem nó như một tác phẩm lỗi. Điều này phản ánh sự đa dạng trong thị hiếu và quan điểm nghệ thuật của công chúng.
Nhìn chung, hành trình của nghệ nhân Trần Ngọc Chiến không chỉ là câu chuyện về kỹ thuật mà còn là minh chứng cho sự kiên trì và đam mê trong việc gìn giữ di sản văn hóa Việt Nam qua từng chi tiết nhỏ trên mặt đồng hồ.
