Nghệ nhân trẻ Pà Thẻn thực hiện màn nhảy lửa huyền bí tại lễ hội Tuyên Quang
Ngày 28 tháng 2, xã Minh Quang thuộc tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức lễ hội nhảy lửa dân tộc Pà Thẻn và Ngày hội văn hóa các dân tộc trên địa bàn. Sự kiện này là một trong những nghi lễ dân gian đặc sắc, mang đậm yếu tố tâm linh, được gìn giữ qua nhiều thế hệ và trở thành điểm nhấn văn hóa, du lịch của địa phương.
Bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch
Theo ông Phạm Cao Kỳ, Phó chủ tịch UBND xã Minh Quang, sau khi sáp nhập từ ba xã Phúc Sơn, Minh Quang và Hồng Quang, xã hiện có 10 dân tộc cùng sinh sống. Việc duy trì, phục dựng và tổ chức các lễ hội truyền thống được xác định là hướng đi quan trọng nhằm bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch.
Ông Kỳ cho biết: "Từ năm 2012, lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là lễ hội thu hút đông đảo sự quan tâm của người dân và du khách. Năm 2026, chúng tôi tổ chức lễ hội này với quy mô lớn hơn, qua đó thúc đẩy du lịch, phát triển kinh tế địa phương."
Nghi thức tâm linh và quy tắc nghiêm ngặt
Lễ hội nhảy lửa của người Pà Thẻn mở đầu bằng nghi thức cúng tế do thầy cúng chủ trì, xin phép thần linh, mời các vị thần về chứng giám. Sau nghi lễ này, phần nhảy lửa mới được tiến hành.
Nghệ nhân nhân dân Sìn Phong, 70 tuổi, đến từ xã Tân Trịnh, Tuyên Quang, chia sẻ ông đã gắn bó nhiều năm với nghi lễ cúng nhảy lửa. Ông nhấn mạnh: "Thầy cúng phải mời đúng các vị thần như Thần Lửa, Thần Núi, Thần Suối, Thổ Địa về chứng giám. Người nhảy cũng phải có căn, có số mệnh hợp thì thần linh mới nhập."
Để trở thành thầy cúng, người học phải trải qua ít nhất 5 năm rèn luyện. Tuy nhiên, theo nghệ nhân này, trong 10 đến 20 người theo học, chỉ có khoảng 3 đến 4 người đủ khả năng theo nghề đến cùng.
Trải nghiệm của nghệ nhân trẻ
Anh Sìn Văn Thương, 29 tuổi, ở xã Minh Quang, là một trong những người trực tiếp tham gia nhảy lửa. Anh bắt đầu nhảy lửa từ 6 năm trước và chia sẻ: "Khi thầy cúng xong, nhìn đống lửa tôi chỉ muốn lao vào như tắm lửa, hoàn toàn không sợ. Lần đầu thì hồi hộp, nhưng những lần sau thấy rất bình thường."
Theo anh Sìn Văn Toàn, Trưởng thôn Thượng Minh, xã Minh Quang, thầy cúng và người nhảy lửa có vai trò đặc biệt quan trọng trong nghi lễ. Sau khi thầy cúng, người nhảy cảm thấy lạnh, đống lửa trước mắt như nhỏ lại.
Lan tỏa và phát triển
Hiện nay, đội nhảy lửa của thôn Thượng Minh đã được mời biểu diễn tại nhiều địa phương, trong đó có Hà Nội. Giá mời biểu diễn dao động từ 6 đến 20 triệu đồng, tùy khoảng cách di chuyển. Anh Toàn bày tỏ: "Chúng tôi mong lễ hội được lan tỏa rộng hơn để nhiều người biết đến. Trong năm 2026 tôi cũng mong sẽ được đi biểu diễn ở nhiều nơi, đến cả các tỉnh phía Nam."
Bà Châu Thị Tường, ở xã Minh Quang, cho biết sau khi người nhảy lửa kết thúc nghi lễ, sờ vào tay, chân họ đều thấy mát lạnh, không có dấu hiệu bỏng rát. Bà đã xem nhảy lửa nhiều lần, nhưng lần nào cũng thấy kỳ bí và cuốn hút.
Phùng Thị Mai, cũng ở xã Minh Quang, chia sẻ khi xem lễ hội nhảy lửa, cô cảm nhận được sự đặc sắc, truyền thống chảy trong dòng máu người Pà Thẻn.
Ý nghĩa và sức mạnh tinh thần
Lễ hội nhảy lửa được tổ chức sau vụ thu hoạch, mang ý nghĩa cầu sức khỏe, cuộc sống sung túc, mùa màng bội thu và tạ ơn thần linh. Đây cũng là nghi lễ đậm bản sắc người Pà Thẻn, góp phần bồi đắp đời sống tâm linh, thể hiện sức mạnh tinh thần và ý chí vượt qua khó khăn, xua đi những điều không may.
Trong tiếng khấn thúc giục của thầy cúng và sự reo hò, cổ vũ của người xem, những người múa lửa không một chút sợ hãi. Người và lửa như hòa vào nhau, tạo nên một cảnh tượng huyền bí và đầy mê hoặc.
Sau màn nhảy lửa, nhiều du khách vây quanh những nghệ nhân, tò mò xem bàn tay, bàn chân của họ, tìm hiểu thêm về bí ẩn của nghi lễ độc đáo này.
