Di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ” của người Việt đã được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Điều này khẳng định ý nghĩa và tầm quan trọng của di sản trong đời sống nhân dân, một nét đẹp văn hóa tâm linh đặc sắc, thể hiện truyền thống yêu nước, uống nước nhớ nguồn của dân tộc.
Bản sắc của tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ
Đây là hình thức thờ cúng người mẹ hóa thân ở các miền trời, miền sông nước, miền rừng núi, hình thành trên nền tảng tín ngưỡng thờ nữ thần từ xa xưa. Thánh Mẫu Liễu Hạnh là nhân vật trung tâm. Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ bao gồm các nghi lễ, sản vật cúng tiến, trang phục, đạo cụ, múa thiêng, âm nhạc… với hát văn và lễ hội là những thành tố chính.
Tâm huyết của người nghệ nhân
Nghệ nhân Ưu tú Đặng Ngọc Anh cho biết, tín ngưỡng thờ Mẫu thể hiện lòng tôn kính tổ tiên, đề cao lòng tự hào dân tộc và gắn kết cộng đồng. Từ khi được UNESCO công nhận, tầm quan trọng của tín ngưỡng trong đời sống tâm linh người Việt càng được khẳng định. Trong thực hành, mỗi giá hầu không đơn thuần là nghi thức, mà là câu chuyện lịch sử, một cuốn sách sống động về những bậc tiền nhân có công với đất nước. Mỗi vị Thánh, vị Thần đều mang đức độ, tài năng và tấm lòng cứu dân độ thế.
Nghệ nhân Ưu tú Đặng Ngọc Anh luôn coi việc thực hiện nghi lễ là niềm vinh dự, trách nhiệm thiêng liêng để tái hiện phẩm hạnh cao đẹp của các ngài. Sự trân trọng, nghiêm cẩn giúp ông giữ vững sự mực thước với đạo, tạo nên sức hút riêng biệt trong mỗi giá hầu.
Hành trình hơn 40 năm gắn bó
Sinh ra và lớn lên tại Phúc Thọ, Hà Nội, cái duyên với di sản đến với Nghệ nhân Ưu tú Đặng Ngọc Anh từ khá sớm. Suốt hơn 4 thập kỷ miệt mài thực hành, ông trở thành nghệ nhân có sức ảnh hưởng sâu rộng trong cộng đồng thanh đồng và những người yêu văn hóa tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ.
Bên cạnh thực hành nghi lễ, với cương vị Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa tín ngưỡng Việt Nam thuộc Hội Di sản văn hóa Việt Nam, ông góp phần lan tỏa giá trị tín ngưỡng và văn hóa diễn xướng dân gian qua nhiều hội thảo khoa học, tổ chức lễ hội thực hành tín ngưỡng ở các vùng miền, tư vấn, góp ý chỉnh sửa để nghi lễ hầu đồng được chuẩn mực, đúng quy định, phòng tránh lệch lạc, biến tướng.
Nghệ nhân Ưu tú Đặng Ngọc Anh từng lên tiếng trước những việc gây bức xúc, vi phạm quy tắc và sự thành kính trong thực hành tín ngưỡng. Sự thẳng thắn bảo vệ giá trị cốt lõi của ông không chỉ bảo vệ sự thiêng liêng mà còn nhắc nhở các thanh đồng trẻ rằng muốn lan tỏa di sản, trước hết phải hiểu và tôn trọng phép tắc tiền nhân, không ngừng trau dồi kiến thức và phẩm hạnh.
Kết nối quốc tế và hoạt động thiện nguyện
Một dấu ấn đậm nét trong hành trình bảo tồn văn hóa của Nghệ nhân Ưu tú Đặng Ngọc Anh là kết nối tín ngưỡng thờ Mẫu với bạn bè quốc tế. Năm 2025, ông tiên phong tổ chức sự kiện “Bảo vệ và phát huy giá trị thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” tại đền Mẫu Phố Cò (Thái Nguyên), thu hút đông đảo nhân dân, du khách và đại diện sứ quán nhiều nước. Việc đưa các nhà ngoại giao quốc tế đến gần hơn với văn hóa thờ Mẫu, từ giới thiệu Tam Tòa Thánh Mẫu đến trải nghiệm nghi lễ hầu đồng, là nỗ lực lớn để tín ngưỡng vượt ra khỏi biên giới quốc gia.
Nghệ nhân Ưu tú Đặng Ngọc Anh chia sẻ: “Tôi mong rằng tín ngưỡng thờ Mẫu được lan tỏa tới các nước để kiều bào và nhân dân các nước hiểu về những giá trị đặc sắc của văn hóa Việt Nam”.
Bên cạnh đó, ông cũng có nhiều đóng góp trong hoạt động thiện nguyện, đi đầu trong các công tác an sinh xã hội. Ông dẫn nhiều đoàn từ thiện đến vùng sâu, vùng xa, vùng chịu ảnh hưởng thiên tai, bão lũ, giúp đỡ nhân dân khó khăn tại Hà Nội, Thái Nguyên, Lào Cai, Yên Bái, Phú Yên… cùng các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, chung tay với chính quyền các cấp. Ông còn kêu gọi tài trợ và đóng góp cho công tác tu bổ, tôn tạo di tích như đền Mẫu Đông Cuông (Văn Yên, Yên Bái), đền Mẫu Phố Cò (Thái Nguyên).
Vinh danh và giá trị nhân văn
Với hơn 40 năm thực hành tín ngưỡng, Nghệ nhân Ưu tú Đặng Ngọc Anh được vinh danh Nghệ nhân Dân gian (2015) và Nghệ nhân Ưu tú (2019). Tuy nhiên, với ông, phần thưởng lớn nhất là những giá trị nhân văn của tín ngưỡng và nét đẹp văn hóa nghệ thuật dân gian được trân trọng giữ gìn và phát huy trong cuộc sống đương đại.
