Ông Nguyễn Ngọc Sĩ (44 tuổi, ngụ ấp Tây Sơn, xã Thoại Sơn, tỉnh An Giang) đang bận rộn với công việc làm những chiếc cối đá để kịp giao cho khách hàng trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ. Vào ngày 19-2, tức mùng 3 Tết, ông cho biết đang tranh thủ sản xuất khoảng 300 bộ cối đá, nhằm đáp ứng nhu cầu đầu năm mới.
Hành Trình Gìn Giữ Nghề Truyền Thống
Theo lời ông Sĩ, nghề làm cối đá đã có lịch sử lâu đời trong gia đình. Khoảng 40 năm trước, cha ông đã bắt đầu theo nghề này tại khu vực Núi Sập, nơi từng có nhiều người cùng tham gia. Tuy nhiên, từ năm 2000, nghề dần suy giảm do khu vực núi Sập cấm khai thác đá, dẫn đến thiếu nguyên liệu và nhiều người phải bỏ nghề.
Hiện nay, chỉ còn khoảng 5-6 người ở khu vực này tiếp tục gắn bó với nghề làm cối đá. Ông Sĩ tự hào chia sẻ rằng ông đã theo nghề của cha được khoảng 20 năm, thể hiện sự kiên trì và đam mê với công việc thủ công truyền thống.
Kỹ Thuật Và Quy Trình Sản Xuất
Trước đây, việc làm cối đá hoàn toàn thủ công, mỗi thợ chỉ có thể sản xuất tối đa 2 cối mỗi ngày. Ngày nay, với sự hỗ trợ của máy móc, năng suất đã tăng lên đáng kể, đạt khoảng 5-6 cối mỗi ngày. Người làm nghề cần thành thạo các dụng cụ như đục, búa và một số thiết bị máy móc hiện đại.
Nguồn đá để làm cối được ông Sĩ lựa chọn kỹ lưỡng từ mỏ đá ở Hòn Sóc, tỉnh Kiên Giang cũ, đảm bảo chất lượng tốt nhất. Quá trình hoàn thiện một chiếc cối trải qua nhiều công đoạn phức tạp, trong đó khâu làm láng cối được xem là khó khăn nhất. Ông Sĩ giải thích: "Tay nghề yếu sẽ tạo ra sản phẩm sần sùi, không thể làng như thợ chuyên nghiệp".
Nguy Hiểm Và Giá Cả Sản Phẩm
Nghề làm cối đá không chỉ đòi hỏi kỹ năng mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Ông Sĩ kể lại những tai nạn có thể xảy ra như lưỡi cắt vỡ, mũi đục gãy, hoặc mảnh đá văng vào người. Bản thân ông từng phải khâu nhiều mũi vì bị mảnh lưỡi máy cắt văng trúng.
Giá cả của một bộ cối đá kèm chày dao động từ vài trăm ngàn đồng, tùy thuộc vào kích cỡ, đặc điểm và độ láng theo yêu cầu của khách hàng. Các loại phổ biến thường có đường kính từ 16 đến 22 cm. Riêng những chiếc cối cỡ lớn, như loại đường kính 60 cm nặng khoảng 300 kg, có giá khoảng 6 triệu đồng mỗi bộ, chưa bao gồm phí vận chuyển.
Ông Sĩ còn chia sẻ về chiếc cối lớn nhất ông từng làm, với đường kính 1 mét và nặng từ 600 đến 700 kg, có giá gần 10 triệu đồng mỗi bộ. "Có khách đặt cối lớn gồm một cặp hình tròn và vuông để chưng trong nhà, đặt hai bên cầu thang nhằm mang ý nghĩa phong thủy vuông tròn hạnh phúc", ông nói.
Mong Muốn Truyền Nghề Cho Thế Hệ Sau
Ông Sĩ khẳng định sẽ tiếp tục theo đuổi nghề làm cối đá lâu dài và mong muốn truyền lại kỹ năng cho thế hệ sau. Hiện tại, em trai ông là Nguyễn Phúc Hậu đã theo nghề được khoảng hai năm và trở thành một thợ lành nghề.
"Một số bà con chuộng xài cối đá, khen cối làm ra đẹp và bền, tôi coi đây là động lực để tiếp tục phát triển nghề thêm, làm những mẫu mã đẹp hơn, chất lượng đến bà con tiêu dùng", ông bày tỏ.
Sự kiên trì của ông Sĩ và những người thợ khác không chỉ giúp gìn giữ nghề truyền thống mà còn góp phần vào sự phục hưng của các làng nghề "nhà quê" ở miền Tây, đặc biệt trong dịp Tết, khi nhu cầu về sản phẩm thủ công tăng cao.
