Đường Mã Lộ Sài Gòn: Dấu tích 'đường của ngựa' hơn một thế kỷ ở TP.HCM
Sáng cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, từ trục đường Hai Bà Trưng nhộn nhịp, băng ngang nhà thờ Tân Định với sắc hồng đặc trưng, phóng viên đã rẽ vào khu chợ nhà giàu Tân Định thuộc phường Tân Định, TP.HCM để tìm đến "đường của ngựa" đặc biệt này.
Con đường đặc thù phục vụ xe ngựa
Khác hẳn với những tuyến phố mang tính biểu tượng quyền lực đô thị như đường Đồng Khởi hay Nguyễn Huệ tại quận 1, đường Mã Lộ ra đời với mục đích rất riêng: phục vụ độc quyền cho một nhóm phương tiện rất đặc thù là xe ngựa chở người và hàng hóa. Khi tiếng vó ngựa đã dần biến mất khỏi TP.HCM hiện đại, cái tên Mã Lộ vẫn được lưu giữ như một chứng tích lịch sử.
Chia sẻ với chúng tôi, một người đàn ông 73 tuổi bán thiệp năm mới trong chợ Tân Định cho biết, từ khi ông sinh ra đã thấy con đường này tồn tại. Qua lời kể của người thân, ông mới biết đây từng là tuyến đường dành riêng cho ngựa kéo hàng hóa.
Ông chỉ tay về hướng Cầu Kiệu, cách đường Mã Lộ khoảng 500 mét và kể thêm: "Khu vực bờ kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, nay là đường Hoàng Sa, trước đây gọi là đường Yên Đổ, từng có bến tắm ngựa. Đây là nơi những con ngựa chở hàng ở chợ Tân Định và cả ngựa từ trường đua Phú Thọ được đưa xuống tắm, nghỉ ngơi sau mỗi chuyến xe."
Gắn liền với lịch sử trường đua Phú Thọ
Nhắc đến trường đua Phú Thọ, môn đua ngựa đã gia nhập Sài Gòn từ năm 1864. Hai năm sau, cuộc đua chính thức đầu tiên được tổ chức. Hội đua ngựa Sài Gòn do người Pháp thành lập đã tổ chức các cuộc đua tại khu vực Vườn Bà Lớn, gần thành Sài Gòn.
Năm 1929, trường đua cũ được trả lại, Hội đua ngựa Sài Gòn chuyển về Phú Thọ Hòa để xây dựng trường đua mới. Đến năm 1932, trường đua Phú Thọ chính thức đi vào hoạt động, với vị trí thuận tiện cho nhiều người từ Chợ Lớn, Long An và các tỉnh lân cận.
Trường đua Phú Thọ từng là nơi tổ chức những cuộc đua ngựa sôi động nhất châu Á, thu hút hàng nghìn khán giả mỗi cuối tuần, tạo nên một không gian giải trí đặc sắc cho Sài Gòn xưa.
Thông tin từ tư liệu lịch sử
Để kiểm chứng thông tin, chúng tôi đã tìm đọc cuốn "Đường phố nội thành TP.HCM" của tác giả Nguyễn Đình Tư. Theo sách, đường Mã Lộ có vị trí từ đường Nguyễn Hữu Cầu đến đường Bà Lê Chân.
Con đường dài khoảng 124 mét, với lộ giới 14 mét, chạy qua ngã ba Nguyễn Văn Nghĩa và nằm ngay phía sau chợ Tân Định. Đây là một trong những con đường rất xưa của TP.HCM, được hình thành từ thời Pháp thuộc.
Trước đây, đường từng mang tên Lê Văn Duyệt. Đến ngày 6 tháng 10 năm 1955, chính quyền Sài Gòn chính thức đổi tên thành đường Mã Lộ.
Lý giải về tên gọi đặc biệt này, tác giả Nguyễn Đình Tư viết: "Hồi xưa chưa có các loại xe cơ giới hay do người kéo để chở người và hàng hóa vào chợ, mà dùng toàn loại xe bánh gỗ do ngựa kéo. Trong thời gian chờ người và hàng hóa ra xe về nhà, mấy người xà ích cho tập trung xe và ngựa tại đường này. Do đó mà có tên đường Mã Lộ (mã là ngựa, lộ là đường)."
Ký ức mờ nhạt trong cộng đồng
Người dân sở tại đa số không còn biết rõ lịch sử đường Mã Lộ, một số người chỉ biết qua lời người thân kể lại. Hơn một thế kỷ trôi qua, đường Mã Lộ không còn bóng dáng xe ngựa nhưng vẫn là "nhân chứng" lịch sử về một giai đoạn rất khác của Sài Gòn xưa.
Nơi đây từng tồn tại cả một hệ thống giao thông bằng ngựa, với những bến tắm ngựa, trường đua sôi động và những chuyến xe ngựa chở hàng nhộn nhịp. Đường Mã Lộ không chỉ là một con đường nhỏ mà còn là một phần di sản đô thị, ghi dấu sự chuyển mình của Sài Gòn từ phương tiện thô sơ sang hiện đại.
Ngày nay, khi đi qua con đường này, ít ai ngờ rằng nó từng là trung tâm của một mạng lưới giao thông độc đáo, nơi những tiếng vó ngựa vang lên như nhịp đập của thành phố một thời.
