Làng Địa Linh ở Huế: Nơi duy nhất giữ nghề nặn tượng ông Táo đất nung truyền thống
Hằng năm, vào ngày 23 tháng Chạp, nghi lễ tiễn ông Công ông Táo đã trở thành một nét đẹp văn hóa không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Việt. Dù phong tục có thể khác nhau đôi chút giữa các vùng miền, tất cả đều chung niềm tin gửi gắm vào Táo quân – vị thần chứng giám và báo cáo mọi việc lớn nhỏ của gia đình trong suốt một năm qua, với hy vọng cầu mong một năm mới an khang, sung túc và bình an.
Làng nghề độc đáo bên dòng sông Hương
Tại Cố đô Huế, hình tượng ông Táo còn gắn liền với một làng nghề đặc biệt là làng Địa Linh, thuộc phường Hóa Châu. Hình thành từ khoảng thế kỷ XV, nằm dọc hai bên Tỉnh lộ 4 và gần dòng sông Hương thơ mộng, Địa Linh từng là một cửa ngõ giao thương quan trọng giữa phố Thanh Hà và Bao Vinh. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, đến nay, đây là ngôi làng duy nhất ở Huế vẫn còn giữ vững nghề nặn tượng ông Táo bằng đất nung theo phương pháp truyền thống, tạo nên một di sản văn hóa quý giá.
Nhộn nhịp không khí làng nghề những ngày cuối năm
Những ngày đầu tháng Chạp, khi đi dọc con đường làng Địa Linh, du khách dễ dàng bắt gặp hình ảnh hàng nghìn bức tượng ông Táo được xếp ngay ngắn, phơi mình dưới ánh nắng ấm áp. Không khí làng nghề trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết khi các lò nung đỏ lửa suốt ngày đêm, tất bật cho ra lò hàng vạn sản phẩm để phục vụ cho Tết ông Táo. Sự hối hả này phản ánh sức sống mãnh liệt của một nghề thủ công lâu đời.
Quy trình thủ công tỉ mỉ và đầy tâm huyết
Gắn bó với nghề nặn tượng đã nhiều năm, ông Võ Văn Nam chia sẻ rằng mỗi ngày ông có thể nặn hàng trăm tượng ông Táo. Đất làm tượng được lấy từ cánh đồng sau làng, phải là loại đất sét vàng với ít tạp chất để đảm bảo chất lượng. Đất được nhào nặn thật "chín" trước khi đưa vào khuôn gỗ, một công đoạn đòi hỏi sự kiên nhẫn và kỹ thuật cao.
Theo ông Nam, công đoạn khó nhất chính là làm đất và đúc tượng. Người thợ phải ép đất thật chặt để khi nung, tượng không bị méo mó hay nứt vỡ. Bên cạnh đó, việc sử dụng tro trắng để rắc khuôn cũng rất quan trọng, giúp tượng sau khi ra khuôn có đường nét sắc nét và đẹp mắt. Sau khi hoàn thành, tượng được đặt lên gạch để rút nước, phơi khô tự nhiên rồi mới đưa vào lò nung.
Ông Nam nhấn mạnh: "Đặc biệt, khi xếp tượng trong lò phải chừa lối cho lửa chạy đều, chỉ cần một chút sơ suất, lửa không đều là cả mẻ coi như hỏng." Điều này cho thấy sự tinh tế và kinh nghiệm lâu năm cần thiết trong nghề.
Những thách thức và giải pháp sáng tạo
Theo người dân địa phương, thời tiết cuối năm ở Huế thường có nhiều ngày mưa, gây khó khăn đáng kể cho việc phơi tượng. Để khắc phục, các hộ làm nghề đã tận dụng hơi nóng từ lò nung để sấy khô tượng, một giải pháp thông minh và tiết kiệm. Mỗi mẻ nung kéo dài khoảng hai ngày, sau đó tiếp tục để nguội thêm hai ngày. Trong lò, hàng nghìn bức tượng được xếp thành nhiều lớp, đòi hỏi sự cẩn trọng và kinh nghiệm dày dặn để đảm bảo lửa cháy đều, tránh tình trạng đổ vỡ.
Nỗ lực bảo tồn và phát triển làng nghề
Dù mang giá trị văn hóa đặc sắc, nghề làm tượng ông Táo ở Địa Linh hiện chỉ còn lại một vài hộ gia đình theo đuổi. Trước thực tế đó, chính quyền địa phương đã xác định việc bảo tồn và phát triển làng nghề là một nhiệm vụ quan trọng, gắn liền với phát triển du lịch và kinh tế bền vững.
Một lãnh đạo UBND phường Hóa Châu cho biết, trong thời gian tới, địa phương sẽ tập trung xây dựng thương hiệu cho sản phẩm tượng ông Táo Địa Linh, đẩy mạnh hoạt động quảng bá, kêu gọi các nguồn vốn hỗ trợ, khuyến khích cải tiến mẫu mã để phù hợp với thị hiếu hiện đại, đồng thời tổ chức các lớp tập huấn và truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ, nhằm đảm bảo sự kế thừa và phát huy giá trị truyền thống.
Ý nghĩa sâu sắc trong nhịp sống hiện đại
Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, những bức tượng ông Táo mộc mạc từ làng Địa Linh không chỉ đơn thuần là vật phẩm thờ cúng trong ngày Tết, mà còn là minh chứng sống động cho sự bền bỉ và tâm huyết của một làng nghề truyền thống. Nơi đây vẫn âm thầm giữ lửa văn hóa trong từng gian bếp Việt, góp phần bảo tồn di sản quý giá cho các thế hệ tương lai.
