Hành trình hồi sinh làng nghề đũi Nam Cao của nhà thiết kế Lương Thanh Hạnh
Trong một cuộc trò chuyện chân thành, nhà thiết kế nội thất Lương Thanh Hạnh đã tiết lộ những câu chuyện cảm động và quyết tâm đằng sau việc gắn bó với làng nghề dệt đũi Nam Cao tại Hưng Yên, một di sản từng đối mặt với nguy cơ biến mất. Hành trình của cô bắt đầu từ sự xúc động sâu sắc trước hình ảnh những nghệ nhân cao tuổi, với đôi bàn tay ngâm nước cả ngày để kéo kén, vẫn miệt mài giữ lửa cho nghề truyền thống.
Khởi đầu đầy thách thức và sự thay đổi tư duy
Khi mới về làng ở tuổi chưa đầy 30, Lương Thanh Hạnh đối mặt với sự hoài nghi từ người dân địa phương. Một cô gái thành phố từ bỏ tiện nghi để đến với làng quê nghèo khiến nhiều người lạ lẫm, thậm chí nghi ngờ về ý đồ. Thách thức lớn thứ hai là cô không xuất thân từ gia đình làm nghề dệt, cũng không được đào tạo chuyên ngành này. Tuy nhiên, với tư duy dịch vụ lấy khách hàng làm trọng tâm, cô đã dần thay đổi quy trình sản xuất dựa trên nhu cầu thị trường, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm cũ. Những sản phẩm đầu tiên được tiêu thụ thành công đã giúp xây dựng niềm tin trong cộng đồng.
Chiến lược "thu hút" thay vì "thuyết phục"
Thay vì cố gắng thuyết phục, Lương Thanh Hạnh chọn cách thu hút nghệ nhân và người dân bằng sự trân trọng và cái tâm. Cô đưa các nghệ nhân tham gia triển lãm trong và ngoài nước, nơi họ tận mắt chứng kiến gian hàng của làng thu hút hàng nghìn khách và được tán thưởng. Điều này giúp họ nhận ra giá trị nghề nghiệp của mình. Bên cạnh việc đảm bảo thu nhập và phúc lợi, cô còn đưa khách du lịch quốc tế về làng, tạo không gian cởi mở và mang lại luồng sinh khí mới.
Những cải tiến mang tính bước ngoặt
Để nâng cao chất lượng sản phẩm, Lương Thanh Hạnh đã thực hiện hàng loạt cải tiến quan trọng:
- Nguyên liệu: Thay vì dùng kén phế, cô chọn lọc kén thượng hạng (kén trắng, kén vàng ươm) để sợi kéo ra dài hơn, bền hơn và bảo vệ đôi tay nghệ nhân.
- Phân loại sợi: Sợi bé dùng cho vải cao cấp, sợi to cho khăn có độ bông xốp, giúp tối ưu hóa sức lao động.
- Kỹ thuật dệt: Đưa sợi tơ tằm cao cấp từ Bảo Lộc làm sợi dọc, thay đổi thông số kỹ thuật để vải dày dặn, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
- Kỹ thuật nhuộm: Ứng dụng thuốc nhuộm cao cấp từ Thái Lan, Ấn Độ bên cạnh màu nhuộm tự nhiên, tạo bảng màu đa dạng và bền đẹp.
Tiềm năng phát triển bền vững trong bối cảnh kinh tế xanh
Lương Thanh Hạnh tin rằng nghề đũi Nam Cao có thể hồi sinh và phát triển bền vững nhờ sự khác biệt độc đáo. Chất liệu đũi được làm từ 100% tơ tằm tự nhiên, với quy trình thủ công đạt hơn 90%, tạo nên câu chuyện văn hóa hấp dẫn khách hàng quốc tế. Cô nhấn mạnh rằng bền vững bắt đầu từ gốc, với chuỗi giá trị khép kín từ trồng dâu nuôi tằm đến dệt vải, mang đậm giá trị nhân văn và sinh thái. Tằm là loài nhạy cảm, đòi hỏi môi trường tự nhiên tinh khiết, và lá dâu có khả năng lọc khí tuyệt vời. Ngoài ra, làng nghề còn thể hiện tinh thần tái chế, như tận dụng vành xe đạp cũ làm dụng cụ hay lõi mây xốp làm giá cho tằm, tạo sự cộng sinh giữa các làng nghề. Lụa tơ tằm tự nhiên có khả năng phân hủy nhanh, chỉ khoảng một năm, thân thiện với môi trường so với vải tổng hợp.
Những đề xuất chính sách để hỗ trợ làng nghề
Lương Thanh Hạnh hy vọng vào các chính sách thực tế và đồng bộ ở ba phương diện cốt lõi:
- Vinh danh và đãi ngộ nghệ nhân: Tạo cơ hội để nghệ nhân được công nhận, tổ chức các chuyến tham quan học tập quốc tế giúp mở mang tầm nhìn.
- Tháo gỡ rào cản tài chính và pháp lý: Ưu đãi thuế và đất đai đặc thù cho làng nghề, giảm gánh nặng chi phí như thuế đất sản xuất hiện lên tới 400-500 triệu đồng mỗi năm cho 4,5 ha.
- Đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu: Đầu tư vào các trường đại học hoặc trường nghề có ngành dệt may thủ công, trồng dâu nuôi tằm, và thiết kế sáng tạo dựa trên chất liệu truyền thống để ươm mầm thế hệ trẻ.
Hành trình của Lương Thanh Hạnh không chỉ là câu chuyện về sự hồi sinh của một làng nghề, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của tình yêu, đổi mới và trách nhiệm với di sản văn hóa Việt Nam.
