Làng gốm Krăng Gọ của người Chu Ru nằm ở vùng quê Lâm Đồng, nơi đất và nước thượng nguồn đã nuôi dưỡng những bàn tay tài hoa tạo ra nghề gốm độc đáo. Tên làng gắn liền với nghề truyền thống: "Krăng" là ông chủ làng khai sinh vùng đất, còn "gọ" trong tiếng bản địa chỉ nghề làm gốm.
Nguyên liệu và quy trình làm gốm
Người Krăng Gọ lấy đất sét từ núi T'rom Ủ. Đất được nhào kỹ cho thật mịn, ủ vài ngày cho chín, sau đó phơi giòn rồi dùng chày giã. Phụ nữ trong buôn đãi đất bằng sàng và rưới nước lên cho dẻo. Việc nặn gốm được tiến hành trên bàn xoay đặt trên tấm gỗ phẳng, cao ngang hông. Người thợ nặn gốm bằng tay, mỗi sản phẩm thường được nặn làm ba đoạn rồi nối lại và chỉnh sửa.
Dụng cụ hoàn thiện gốm của người Chu Ru rất đơn giản: một vòng tre gọi là knu dùng để nắn; một tấm gỗ nhỏ (tanạp); một quả trám rừng (playcanh); và một miếng vải (sute). Sau khi nặn xong, sản phẩm thô được xếp giữa vườn, chất củi chung quanh và đốt. Thường hai ba nhà góp củi đốt chung để tiết kiệm và hỗ trợ kỹ thuật. Củi được tiếp liên tục từ chập tối đến quá nửa đêm thì mẻ gốm hoàn thành. Khi gốm chín, người ta bỏ tấm gạo vào nấu thử, gọi là lơhenggọ.
Sản phẩm gốm đa dạng và giá trị văn hóa
Sản phẩm gốm Krăng Gọ là những vật dụng thường ngày: kòngọ nấu bồ kết gội đầu, gọkrơ làm tô ăn cơm, gọprò nồi nhỏ nấu cháo bắp, gọrôồng nồi to nấu tiệc lớn, gọavú miệng hẹp lấy nước, gọpờnhăunh bếp lò ba ông đầu rau. Dòng gốm Chu Ru không mượt mà, tinh xảo nhưng mang vẻ đẹp mộc mạc như tâm hồn người thiểu số giữa đại ngàn.
Ngày xưa, gốm Krăng Gọ từng nổi tiếng khắp vùng. Mùa khô cao nguyên là mùa nông nhàn, tất cả gia đình trong buôn đều nổi lửa nung gốm. Phụ nữ vào núi Pnum T'rom Ủ chọn đất tốt, đàn ông gùi đất về buôn. Khắp buôn ồn ào tiếng sàng sảy, tiếng phơi đất, nhào đất và nặn gốm. Suối Đạyòng rộn rã từ bình minh đến chiều tà.
Phục hồi làng nghề và phát triển du lịch
Ngày nay, đồ nhôm, sắt, nhựa và sản phẩm công nghiệp gia dụng khiến dòng gốm Chu Ru từng bị mai một. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và các ngành chức năng, Krăng Gọ đang từng bước phục hồi làng nghề truyền thống. Dù chưa thực sự hiệu quả về kinh tế, làng gốm nổi tiếng này đã trở thành một địa chỉ du lịch độc đáo trên hành trình khám phá văn hóa cao nguyên.
