Làng Ba Rờ Gốc: Hành Trình Bền Bỉ Giữa Rừng Và Văn Hóa
Nằm nép mình dưới chân dãy núi Chư Mom Ray hùng vĩ, làng Ba Rờ Gốc ở xã Sa Thầy là một điểm sáng trong việc bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống của người Gia Rai. Ngôi làng này không chỉ là nơi cư trú mà còn là minh chứng sống động cho sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên và di sản văn hóa.
Giữ Rừng Để Rừng Che Chở: Mối Quan Hệ Cộng Sinh
Theo lời kể của già làng và những người sống lâu năm, làng Ba Rờ Gốc được thành lập từ xa xưa, trước thời Pháp thuộc. Ban đầu, do làng cũ quá đông người và thiếu đất sản xuất, hơn 20 hộ dân đã tách ra để lập làng mới bên con suối Ja Ray, dưới chân núi Chư Mom Ray. Ông A Súp, già làng Ba Rờ Gốc, chia sẻ rằng sau khi ổn định cuộc sống, chiến tranh đã buộc người dân phải di chuyển vào rừng sâu để đảm bảo an toàn. Chính rừng đã che chở họ trong những năm tháng khó khăn, và sau ngày giải phóng, cộng đồng quay về làng cũ với ý thức sâu sắc về việc bảo vệ rừng.
Ngày nay, người dân làng Ba Rờ Gốc đã nhận khoán quản lý và bảo vệ hơn 840 ha rừng thuộc Vườn Quốc gia Chư Mom Ray. Việc này không chỉ giúp bảo tồn hệ sinh thái mà còn mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ gia đình, góp phần cải thiện đời sống và củng cố mối liên kết lâu dài với rừng. Ông A Grứ, Thôn trưởng làng Ba Rờ Gốc, cho biết làng hiện có 176 hộ với hơn 700 nhân khẩu. Người dân không còn phát rừng làm nương rẫy mà chỉ canh tác trên diện tích đất sẵn có, đồng thời tổ chức tuần tra thường xuyên qua 4 tổ để phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm.
Bên cạnh các loại cây trồng chủ lực như cao su, cà phê, sắn và lúa nước, cộng đồng còn tham gia mô hình trồng sa nhân tím dưới tán rừng tại Phân khu dịch vụ - hành chính của Vườn Quốc gia, với diện tích 20 ha. Nhờ các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, đời sống vật chất và tinh thần của người dân đã có nhiều chuyển biến tích cực. Toàn làng hiện chỉ còn 6 hộ nghèo và 7 hộ cận nghèo, với thu nhập bình quân đầu người đạt 44 triệu đồng mỗi năm.
Giữ Hồn Văn Hóa: Cồng Chiêng Và Nghề Thủ Công Truyền Thống
Trải qua nhiều cuộc di chuyển, người Gia Rai ở làng Ba Rờ Gốc vẫn kiên trì lưu giữ những nét văn hóa đặc trưng. Tâm điểm của đời sống văn hóa tinh thần nơi đây chính là Không gian Văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO công nhận. Đối với cộng đồng, cồng chiêng không chỉ là nhạc cụ mà còn là tiếng nói của thần linh, linh hồn của làng, gắn liền với mọi nghi lễ quan trọng từ Lễ mừng lúa mới đến Lễ bỏ mả.
Ông A Đưin, Bí thư Chi bộ làng Ba Rờ Gốc, tiết lộ rằng cả làng hiện còn lưu giữ được 7 bộ cồng chiêng quý. Các nghệ nhân lớn tuổi, những người nắm giữ kỹ thuật đánh cồng chiêng điêu luyện và am hiểu sâu sắc về các bài chiêng truyền thống, đang tích cực truyền dạy cho thế hệ trẻ. Những buổi luyện tập thường diễn ra dưới mái nhà rông hoặc sân làng, và nhờ đó, làng đã thành lập được 2 đội cồng chiêng và múa xoang.
Ngoài cồng chiêng, nghề đan lát và dệt thổ cẩm truyền thống là hai di sản vật thể quan trọng được người Gia Rai ở làng Ba Rờ Gốc trân quý bảo tồn. Những cụ bà, cụ ông trong làng vẫn miệt mài giữ nghề, tạo ra các vật dụng thiết yếu hằng ngày và thể hiện sự khéo léo qua các họa tiết, hoa văn tinh xảo. Ông Nguyễn Văn Xuân - Phó Chủ tịch UBND xã Sa Thầy, nhấn mạnh rằng làng Ba Rờ Gốc có lợi thế lớn với việc giữ được nét văn hóa truyền thống và vị trí dưới chân núi Chư Mom Ray. Xã đã định hướng để làng phát triển thành làng du lịch cộng đồng, nhằm phát huy những giá trị vốn có thông qua các lễ hội đặc sắc như Lễ mừng nhà rông mới và Lễ mừng lúa mới, cùng các sản phẩm thủ công tinh xảo như thổ cẩm, gùi, rổ, nia.
Những nỗ lực gìn giữ môi trường sống và văn hóa của người Gia Rai ở làng Ba Rờ Gốc là một hành trình bền bỉ và đầy cảm hứng. Từ tiếng cồng chiêng linh thiêng được truyền dạy cẩn thận, đến sự tinh tế của nghề đan lát, dệt thổ cẩm và không khí linh thiêng của các lễ hội, tất cả đã tạo nên một bức tranh văn hóa rực rỡ và đầy sức sống. Đây là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy văn hóa truyền thống chỉ có thể tồn tại và phát triển khi được chính cộng đồng đó nuôi dưỡng và truyền lại qua từng thế hệ, trong sự hài hòa với thiên nhiên.
