Lễ vía Ngọc Hoàng: Nghi thức quan trọng của người Hoa tại TP HCM
Vào tối mùng 8 Tết Nguyên đán (24/2), bà Diệp Tú Huê, 72 tuổi, bắt đầu bày biện các đồ lễ vía Ngọc Hoàng tại cửa hàng của gia đình trên đường Nguyễn Trãi, phường Chợ Lớn, TP HCM. Đây là một phần trong truyền thống hàng năm của nhiều gia đình người Hoa, nhằm tạ ơn trời đất và cầu bình an, tài lộc cho năm mới.
Ý nghĩa và thời điểm tổ chức lễ vía
Lễ vía Ngọc Hoàng, còn được gọi là vía trời, diễn ra vào mùng 9 Tết và là một nghi lễ quan trọng trong cộng đồng người Hoa ở TP HCM. Theo quan niệm dân gian, "Mùng 9 vía trời mùng 10 vía đất", tức mùng 9 là ngày sinh của Ngọc Hoàng, còn mùng 10 dành để cúng thổ địa. Nhiều gia đình chọn cúng từ đêm mùng 8, trong khoảng thời gian từ 23h đến 1h, khi "cửa trời mở", với niềm tin rằng lời khấn sẽ dễ được chứng giám hơn.
Bà Huê chia sẻ: "Đây là dịp để chúng tôi bày tỏ lòng biết ơn đối với trời đất đã che chở trong năm cũ, đồng thời cầu nguyện cho một năm mới an lành và thịnh vượng." Công việc chuẩn bị thường bắt đầu từ sáng sớm, với việc mua sắm các nguyên liệu và lễ vật cần thiết tại chợ Phùng Hưng gần nhà.
Các lễ vật không thể thiếu trong mâm cúng
Mâm lễ vía Ngọc Hoàng được chuẩn bị công phu theo nghi thức của cộng đồng người Hoa vùng Phúc Kiến, bao gồm nhiều món mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc:
- Mía: Là lễ vật không thể thiếu, tượng trưng cho chiếc thang lên trời. Bà Huê lựa chọn những cây mía thẳng, còn nguyên tán lá, đốt đều và có thân màu vàng tươi, vì màu vàng được coi là đẹp mắt và may mắn.
- Bánh tháp đường: Được làm từ đường nấu chảy đúc thành hình tháp nhiều tầng, biểu trưng cho sự thăng tiến và vị ngọt của cuộc sống.
- Bánh hồng quy hình rùa: Một đặc trưng của người Hoa Phúc Kiến, tượng trưng cho sự trường thọ và bền vững.
- Hột gà đỏ: Trứng luộc được nhuộm vỏ màu đỏ, thường dùng trong các dịp hỷ sự như sinh nhật hoặc đám cưới, và không thể thiếu trong ngày vía vì được coi như sinh nhật của Ngọc Hoàng.
- Mì chỉ Phúc Kiến: Mang ý nghĩa trường thọ, cùng với 9 món đồ chay tượng trưng cho 9 phương trời.
- Các lễ vật khác bao gồm bánh tổ, bánh phát tài, trái cây, hoa, nhang đèn, và vàng mã. Tổng thể mâm lễ có nhiều sắc đỏ, biểu tượng cho may mắn, niềm vui và sự sung túc.
Chuẩn bị vàng mã và nghi thức cúng bái
Bà Huê cùng con gái là chị Dương Bội Linh dành thời gian gấp vàng mã thành hình tiền vàng, thể hiện lòng thành kính. Vàng mã trong lễ vía bao gồm thùng vàng bạc, tháp và hai sợi dây vàng mang tên "hoàng trường tiền", với ngụ ý cầu mong tiền bạc dồi dào trong năm mới. Hai sợi dây vàng này được buộc lên thân mía dựng trước cửa nhà, nơi diễn ra lễ cúng.
Sau khi bày biện đầy đủ các lễ vật, bà Huê thành tâm cúng bái Ngọc Hoàng và cắm ba cây nhang. Nghi thức kết thúc với việc đốt sớ và vàng mã để "tấu" lên thiên đình, hoàn tất quá trình cầu nguyện.
Giữ gìn truyền thống qua các thế hệ
Chị Dương Bội Linh bày tỏ: "Tôi cảm thấy rất vui và tự hào khi năm nào cũng được cùng mẹ thực hiện lễ vía Ngọc Hoàng. Điều này giúp chúng tôi giữ gìn và truyền lại những phong tục truyền thống quý báu cho thế hệ sau." Lễ vía không chỉ là một nghi thức tâm linh mà còn là dịp để gia đình sum vầy, củng cố mối liên kết văn hóa trong cộng đồng người Hoa tại TP HCM.
Qua những hoạt động như của gia đình bà Huê, lễ vía Ngọc Hoàng tiếp tục được duy trì như một nét đẹp văn hóa độc đáo, góp phần làm phong phú thêm đời sống tinh thần của người dân thành phố trong dịp Tết đến xuân về.
