Lễ hội Tiên Công Quảng Ninh: Nét đẹp văn hóa rước cụ thượng thọ nằm võng
Sáng ngày 23 tháng 2 năm 2026 (tức mùng 7 tháng Giêng), không khí lễ hội Tiên Công tại thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh trở nên nhộn nhịp và trang nghiêm. Hàng trăm người dân và du khách tập trung dọc hai bên đường để chứng kiến nghi thức rước cụ thượng thọ – những người cao tuổi từ 80, 90 đến 100 tuổi trở lên – nằm trên võng được con cháu trong dòng họ đưa đi quanh làng. Đoàn rước dài hàng trăm mét, với sự tham gia của đội lân, đoàn trống, cờ ngũ sắc, bát bảo và đội nhạc bát âm, tạo nên một khung cảnh vừa linh thiêng vừa sống động.
Truyền thống hơn 300 năm tưởng nhớ công ơn khai canh
Theo các tư liệu lịch sử, lễ hội Tiên Công bắt nguồn từ câu chuyện khai phá vùng đất đảo Hà Nam. Từ thời Lý – Trần, những người dân chài đầu tiên đã đến đây sinh sống, dựa vào các gò đất cao để dãi chài và phơi lưới. Đến đầu thế kỷ 15, một nhóm cư dân đã tiến hành quai đê lấn biển, khai hoang đất đai để trồng lúa và lập làng, trong đó có 17 vị được tôn vinh là Tiên Công. Để ghi nhớ công lao to lớn của họ, người dân đã lập miếu thờ thập thất Tiên Công tại thôn Cẩm La, và từ đó, nghi lễ rước cụ thượng thọ lên miếu đã trở thành một phong tục không thể thiếu, được duy trì đều đặn trong hơn 300 năm qua.
Năm 2026 đánh dấu kỷ niệm 592 năm các Tiên Công khai canh, mở đất vùng đảo Hà Nam (1434 – 2026). Lễ hội diễn ra từ mùng 5 đến mùng 8 Tết Nguyên đán, với hội chính vào ngày mùng 7. Ông Vũ Văn Hài, 90 tuổi, ở khu Cẩm Thành, phường Phong Cốc, là một trong những cụ thượng thọ được con cháu rước từ nhà đến miếu Tiên Công tại phường Liên Hòa để dâng lễ và báo cáo với các vị Tiên Công. Đây là lần thứ hai ông Hài được vinh dự tham gia nghi thức này, và gia đình ông cũng thuộc số ít những dòng họ có đến ba thế hệ (ông, cha của ông Hài) đã từng được làm lễ cụ Thượng.
Nghi lễ đậm tính nhân văn và nghệ thuật
Lễ hội Tiên Công không chỉ là dịp để bày tỏ lòng biết ơn đối với tổ tiên khai hoang mà còn là cơ hội giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống đạo lý "uống nước nhớ nguồn". Mai Trang, 14 tuổi, cháu gái của cụ Hài, đã mặc áo dài tứ thân và tham gia vào đoàn rước, thể hiện sự kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp. Trên đường đi, nếu đoàn rước đi qua nhà con rể, gia đình sẽ lập Quán trạm con rể để đón các cụ Thượng nghỉ chân, một hành động đầy ý nghĩa thể hiện lòng kính hiếu và sự gắn kết gia đình. Cụ Hài đã được con rể và con gái mời nước, chúc thọ ở quán trạm này.
Một phần không thể thiếu trong lễ hội là lễ vật long mã, được kết tinh từ các loại hoa quả như chuối, na, đu đủ và ớt, bài trí một cách công phu và mang tính nghệ thuật cao. Sau khi rước quanh làng trong nhiều giờ, các cụ thượng thọ sẽ được đưa lên miếu Tiên Công để làm lễ. Tại đây, cụ tiên chỉ sẽ đọc văn ca ngợi công lao của các Tiên Công và chúc sức khỏe cho các cụ thượng thọ.
Quy mô lớn với sự tham gia của 250 cụ thượng thọ
Năm nay, lễ hội đã thu hút sự tham gia của 250 cụ thượng thọ, trong đó có 7 cụ tròn 100 tuổi. Ông Vũ Trọng Lưu, 80 tuổi, ở phường Phong Cốc, cũng được con cháu dùng võng rước lên miếu theo đúng phong tục truyền thống. Các đoàn rước nối đuôi nhau di chuyển chậm rãi, tạo nên một dòng người dài hàng trăm mét, thu hút sự chú ý của đông đảo người dân và du khách. Họ không chỉ đứng xem mà còn nhiệt tình chúc thọ các cụ, tạo nên bầu không khí ấm áp và đầy tình người.
Lễ hội Tiên Công đã trở thành một phần không thể tách rời trong đời sống văn hóa của người dân vùng đảo Hà Nam. Với những giá trị lịch sử và nhân văn sâu sắc, năm 2017, lễ hội này đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, khẳng định vị thế và tầm quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
