Hằng năm, từ ngày mùng 8 đến ngày 16 tháng 4 âm lịch, Lễ hội đền Tống Trân được chính quyền và nhân dân xã Tống Trân, tỉnh Hưng Yên tổ chức long trọng với các nghi lễ rước nước và rước nghiên bút. Đây là nghi thức đặc trưng của văn hóa truyền thống vùng đất này.
Nghi thức rước nước độc đáo
Sáng sớm ngày mùng 10 âm lịch, đoàn rước khởi hành. Mở đầu là đội cờ gồm cờ Tổ quốc và cờ thần, tiếp đến là nghi trượng tượng trưng cho sự oai linh của Lưỡng quốc Trạng nguyên Tống Trân. Sau nghi trượng là phường bát âm với 8 nhạc cụ: trống cái, thanh la, nạo bạt, kèn, bộ nhạc dây, sáo, mõ, phách; nhang án tiền, kiệu chóe nước trên đặt sách, bút, ngựa đỏ, kiệu Tống Trân. Phía sau là các cụ hai giới cùng dân làng và du khách thập phương.
Khi tới chùa Gầm, đoàn rước dừng chân nghỉ để chỉnh trang y phục và đội hình, sau đó tiến ra bờ sông thực hiện nghi thức lấy nước. Ra đến sông Luộc, các nghi trượng, kiệu Tống Trân được để trên bờ, chỉ có kiệu chóe nước, bát bửu, đội cờ xuống thuyền. Dưới sông có sẵn một thuyền lớn cùng năm đò nhỏ phục vụ đám rước. Thuyền thứ nhất xếp cho nhà sư, kiệu đựng chóe nước, các cụ cao tuổi và lễ vật dâng cúng thủy thần; các thuyền còn lại chở giai kiệu.
Đến khu vực ngã ba Nông, đoàn dừng lại làm lễ cúng thủy thần với lễ vật gồm vàng, hương, trầu, rượu, gạo, muối và hoa quả. Sau nghi thức tế thủy thần và bài kinh xin nước, người ta thả vàng mã, hoa quả, lễ vật xuống sông, thực hiện nghi thức lấy nước. Sau đó, đoàn rước theo cung đường cũ trở về đền Tống Trân làm lễ mộc dục.
Phần hội sôi động
Cùng với các phần lễ đặc sắc, phần hội tổ chức nhiều trò chơi dân gian như chọi gà, bóng đá, bóng chuyền, thi nấu cơm; buổi tối có hát trống quân đối đáp giữa các xóm trong làng, diễn lại tích chèo cổ Tống Trân - Cúc Hoa.
Chị Bùi Thị Hoa, xã Đoàn Đào, tỉnh Hưng Yên, chia sẻ: “Đền Tống Trân rộng rãi, xanh mát, sạch đẹp và rất thanh tịnh; đặc biệt, nơi đây thờ Lưỡng Quốc Trạng nguyên Tống Trân thông minh, đức độ và lòng hiếu thảo, thủy chung. Để con cháu noi theo tấm gương Lưỡng Quốc Trạng nguyên, mỗi năm vào dịp Tết Nguyên đán, gia đình tôi về đền Tống Trân xin chữ, cầu nguyện sức khỏe, hạnh phúc, con cái thông minh, học giỏi”.
Về Lưỡng quốc Trạng nguyên Tống Trân
Tương truyền, Lưỡng quốc Trạng nguyên Tống Trân là bậc hiền tài kiệt xuất của đất nước, nổi tiếng với trí tuệ siêu phàm và nhân cách cao đẹp. Từ nhỏ, với tư chất thông minh và tinh thần hiếu học, ông vào kinh ứng thí và xuất sắc giành ngôi vị Trạng nguyên. Không chỉ tỏa sáng bằng văn chương, ông còn là biểu tượng của bản lĩnh ngoại giao kiệt xuất. Trong mười năm đi sứ phương Bắc, ông luôn ứng đối trôi chảy, khéo léo, khẳng định vị thế nhân tài. Triều đình phương Bắc khâm phục, tôn vinh ông danh hiệu “Lưỡng quốc Trạng nguyên”.
Lưỡng quốc Trạng nguyên Tống Trân còn nổi tiếng là người con hiếu thảo, người chồng nghĩa tình. Câu chuyện tình thủy chung giữa ông và bà Cúc Hoa - người vợ nhân hậu, tảo tần - đã trở thành huyền thoại. Khi cáo quan về quê, ông không mưu cầu quyền quý mà mở lớp dạy học miễn phí. Nhân dân kính phục tài năng, tôn vinh đức độ của ông như một bậc thầy về nhân cách sống.
Giá trị di sản và phát triển du lịch
Hiện nay, đền Tống Trân nằm trên khu đất cao ráo, thoáng đãng, hướng ra sông Luộc. Đền có tên tự là “Tiên Căn Linh Từ”, tên nôm là đền Quan Trạng. Ngày 3/2/2021, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 65/QĐ-BVHTT đưa Lễ hội Tống Trân vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Bí thư Đảng ủy xã Tống Trân, Doãn Quốc Hoàn, cho biết: Đền Tống Trân và lễ hội đã trở thành điểm đến ý nghĩa để giáo dục truyền thống hiếu học, lòng yêu nước và đạo lý hiếu nghĩa, thủy chung cho thế hệ trẻ. Xã Tống Trân cùng nhân dân luôn ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, quan tâm đầu tư tu bổ, bảo tồn đền Tống Trân với cảnh quan thoáng mát, sạch đẹp; đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá không gian lễ hội trên nhiều phương tiện thông tin đại chúng phục vụ nhân dân và du khách thập phương.
Đặc biệt, với lợi thế về cảnh quan thiên nhiên kết hợp nguồn nước khoáng nóng tự nhiên, đền Tống Trân và lễ hội hứa hẹn trở thành điểm nhấn trong phát triển du lịch văn hóa - tâm linh gắn với du lịch sinh thái của tỉnh Hưng Yên.
