Điều tôi khao khát nhất là được tận mắt chiêm ngưỡng dòng sông Oka huyền thoại. Vì vậy, tôi vội vã bước xuống những bậc thang dài, len lỏi qua những lối đi rải sỏi, giữa muôn hoa cỏ bạt ngàn, những bụi cây lúp xúp và thảm lá vàng rực rỡ... để rồi đứng sững trước dòng Oka ngay dưới chân mình. Nước sông trong vắt, phản chiếu màu xanh biếc của trời cao. Dòng chảy êm đềm đến lạ, mang một vẻ tĩnh lặng và cô quạnh khó tả.
Gặp gỡ dòng sông của ký ức
Trên thảm cỏ còn ướt sương, tôi ngồi bệt xuống cạnh bến tàu nhỏ. Tôi luôn dành tình yêu đặc biệt cho những dòng sông, bất kể chúng thuộc về vùng đất nào. Tôi yêu sự mải miết không ngừng của dòng chảy, sự không bao giờ trở lại của từng con nước và cả những ký ức sâu đậm của bao thế hệ gắn bó với sông. Giống như Yesenin, tôi cũng lớn lên bên bờ một dòng sông. Nó đã tồn tại từ trước khi tôi chào đời và sẽ còn mãi ngay cả khi Yesenin hay tôi không còn trên cõi đời này.
Konstantinovo - nơi chào đời của một thiên tài
Dòng Oka nằm khiêm tốn dưới chân một ngọn đồi, nơi trên cao là ngôi làng Konstantinovo – cái nôi đã đón tiếng khóc chào đời của Yesenin cách đây tròn 110 năm. Một sự sắp xếp vi diệu của số phận đã đưa tôi đến đây vào đúng thời điểm kỷ niệm 110 năm ngày sinh và 80 năm ngày mất của ông. Tháng Mười – tháng đẹp nhất của nước Nga, từ thành thị đến nông thôn đều khoác lên mình vẻ quyến rũ riêng.
Con đường quanh co, mịn màng xuyên qua những cánh đồng đất đen màu mỡ và những vạt rừng bạt ngàn nối tiếp nhau. Sau hành trình dài đầy những khúc cua tuyệt đẹp, ngôi làng hiện ra sau khi chúng tôi băng qua một cây cầu nhỏ. Tất cả mọi người đều thốt lên: Một ngôi làng thanh bình đến thế, nếu không sinh ra một nhà thơ như Yesenin mới thật là điều kỳ lạ.
Tình yêu quê hương tha thiết
So sánh có phần khập khiễng, nhưng tôi nhận thấy mình có nét tương đồng với Yesenin ở tình yêu sâu đậm dành cho quê nhà. Yesenin là nhà thơ của nông thôn, cả đời thơ ngắn ngủi, ông đã dành những vần thơ đẹp nhất để ca ngợi quê hương, Tổ quốc. Dù ông đi đến đâu, dù ngay cả khi từ giã cõi đời trong căn phòng nhỏ ở thành phố St. Petersburg cổ kính, tôi tin chắc rằng trái tim ông luôn dành một góc riêng cho Konstantinovo.
Ngắm dòng Oka yên tĩnh dưới ánh nắng bất chợt hửng lên sau cơn mưa, tôi hình dung ra hình ảnh cậu bé Yesenin ngồi đây, chân giẫm lên những vạt cỏ xanh hay ngồi đè lên vài viên sỏi nhỏ, say sưa ngắm nhìn dòng sông bằng trái tim sớm cô đơn. Trong gia tài thơ ca đồ sộ mà Yesenin để lại, có một bài thơ tuyệt hay viết về mẹ, với những câu đầy xúc động:
“Người ta viết cho con rằng mẹ
Phiền muộn lo âu quá đỗi về con
Rằng mẹ hay dạo bước ra đường
Khoác tấm áo choàng xưa cũ nát”
(Anh Ngọc dịch)
Những câu hỏi không lời đáp
Tôi luôn tự hỏi về tâm trạng của Yesenin khi ông viết những dòng thơ này. Người ta kể rằng tuổi thơ của ông thiếu vắng hơi ấm của mẹ. Cha mẹ ông không hạnh phúc, mẹ ông rời đi và Yesenin sống với bà ngoại. Thế nhưng, ông vẫn viết về mẹ với một tình cảm vô cùng tha thiết. Phải chăng, vì quá khát khao, trống rỗng và đơn độc trước tình mẫu tử, ông chỉ có thể lấp đầy khoảng trống ấy bằng thơ ca?
Tình yêu, càng khuyết thiếu lại càng mãnh liệt. Phải chăng đó là lý do? Trong ngôi nhà gỗ nhỏ nhắn màu trắng, nơi Yesenin chào đời, trên tường phòng của mẹ ông, một điều khó tin đã hiện ra: chiếc “áo choàng xưa cũ nát” được treo trang trọng. Ngắm nhìn chiếc áo đã sờn cũ ấy, những vần thơ của ông cứ chạy đi chạy lại trong tâm trí tôi. Một chiếc áo đã được gìn giữ suốt cả thế kỷ cùng với ngôi nhà, như một chứng nhân lịch sử.
Konstantinovo - bảo tàng sống của ký ức
Trong những căn phòng nhỏ xinh xắn, mọi vật dụng vẫn được giữ nguyên vị trí như thuở nào. Những bộ ga trải giường ấm áp, những chiếc gối, ghế tựa... tất cả đều đẹp đẽ và gọn gàng, như thể vẫn còn lưu giữ hơi ấm và dấu vân tay của Yesenin cùng người thân. Đối diện nhà ông, cách vài trăm mét là ngôi nhà thờ giản dị, nhỏ bé, nơi Yesenin được làm lễ rửa tội. Cách đó không xa là ngôi trường tiểu học nơi cậu bé từng theo học.
Người ta vẫn lưu giữ được học bạ năm lớp Một của Yesenin. Chiếc bảng ghép chữ, bảng tính bằng gỗ, bàn ghế, bảng đen... tất cả đều còn nguyên vẹn và sạch bóng. Thậm chí, tôi có thể hình dung ra tiếng trẻ con đọc bài và tiếng bước chân rầm rập trên sàn khi giờ giải lao đến.
Bức tượng vàng giữa làng quê
Trời bỗng lắc rắc mưa, kèm theo những cơn gió lạnh. Lá sồi rụng đầy dưới chân tượng Yesenin. Bức tượng đồng lớn được dựng ngay trong khu vườn, nơi có lẽ suốt tuổi thơ Yesenin đã chạy nhảy nô đùa. Toàn bộ bức tượng có màu đen, riêng ngón tay trỏ phải của ông lại vàng óng ánh. Màu vàng ấy là bởi ai đến đây cũng muốn vươn lên nắm lấy nó, như chạm vào di sản của thi hào.
Những lọn tóc xoăn nhẹ trên gương mặt tuyệt đẹp của ông được tạc sinh động đến nỗi cảm giác như gió thổi qua cũng có thể khẽ lay chúng. Hoa tươi được đặt đầy dưới chân tượng, thể hiện lòng kính trọng của hậu thế. Người ta bảo rằng Konstantinovo thời Yesenin sống thế nào thì bây giờ vẫn y nguyên như thế. Du khách từ khắp nơi trên thế giới ghé thăm rồi đi, còn người dân làng vẫn sống trong những ngôi nhà hàng trăm năm tuổi và gắn bó với nghề nông.
Vẻ đẹp bất tận của làng quê
Những cánh đồng ngô và lúa mì bạt ngàn trải dài tận chân trời. Đất đen ở đây là loại đất hiếm, có giá trị cao. Nghe nói chỉ cần gieo trồng rồi gặt hái, không cần phân bón mà vẫn có những vụ mùa bội thu. Làng vắng người, có lẽ vì lúc tôi đến đang là giờ người dân ra đồng làm việc. Một người đàn ông lái chiếc xe có thùng đằng sau lăn bánh lọc xọc trên đường, một con chó chạy phía trước. Vài người đang sửa mái nhà, vài người khác nhổ cỏ trong vườn... tất cả tạo nên một bức tranh làng quê yên bình.
Di sản của một thi sĩ tài hoa
Yesenin là một thi sĩ tài hoa nhưng cũng đầy bạc mệnh. Ông có ba người vợ, một trong số đó không chính thức. Ông có con cái. Yesenin, giống như nhiều nhà thơ khác, sống và yêu đến kiệt cùng. Cảm xúc là thứ ông không thể kìm nén. Và đúng vậy, nếu ông có thể chế ngự được cảm xúc, có lẽ chúng ta đã không có một Yesenin với những vần thơ đầy máu lửa.
Người ta tìm thấy ông đã qua đời trong một căn phòng nhỏ ở St. Petersburg, khi vừa tròn 30 tuổi. Một mình. Trùng hợp thay, vài ngày trước đó tôi cũng vừa đặt chân đến St. Petersburg. Trong lúc sải bước trên vỉa hè lát đá lúc trời còn tối đen và giá lạnh, để ra ngắm dòng sông Neva, tôi cũng tự hỏi: Liệu Yesenin có từng đi trên con đường này và ông đã để lại những câu thơ buồn bã nhất thế gian ở đâu trong thành phố này:
“Trên đời này chết là điều chẳng mới,
Nhưng sống thật tình cũng chẳng mới gì hơn”
(Anh Ngọc dịch)
Những giả định không lời đáp
Giả sử, dĩ nhiên không có chuyện giả sử, Yesenin sống thêm vài thập kỷ nữa, tiếp tục cuộc đời phức tạp của mình, thì chúng ta sẽ còn được đọc thêm những vần thơ nào? Câu hỏi ấy cứ lẩn quẩn trong tâm trí tôi. Tôi chỉ ước mình có thể ở lại ngôi làng của Yesenin một đêm, để đêm khuya nghe tiếng lá rụng trong vườn, sáng sớm nghe tiếng côn trùng rả rích hay ngửi mùi thơm từ ấm trà. Quan trọng hơn, để hiểu vì sao Yesenin lại yêu làng quê nhỏ bé của mình đến thế.
Về những cây bạch dương, dòng Oka, chiếc cối xay, cánh đồng... và những vần thơ đẹp đến nao lòng, buồn đến thấm thía mà ông viết về quê hương, Tổ quốc. Konstantinovo đã tặng cho nhân loại một nhà thơ vĩ đại, và Sergey Aleksandrovich Yesenin đã kéo cả thế giới về ngôi làng của mình, chỉ để ngắm nhìn tất cả những gì còn lại, in đậm dấu ấn của ông.
Thế hệ tiếp nối
Đang lúc tham quan, tôi bắt gặp một nhóm học sinh tiểu học được cô giáo dẫn đến tham quan. Bọn trẻ được ngồi vào lớp học, cầm bút và cắm cúi viết, trong khi cô giáo đứng trên bục giảng. Chúng tôi được phép ngó vào nhưng không được chụp ảnh. Tôi chỉ có thể chụp bức tường treo đầy áo khoác của lũ trẻ. Tất cả đều thì thầm, rón rén.
Bọn trẻ đang học y như thật, và có lẽ, trong số các em ấy, vài cô cậu còn nuôi ước mơ làm thơ như Yesenin. Biết đâu đấy, rồi đây Konstantinovo lại chào đón thêm một nhà thơ mới. Bút ký của Đỗ Bích Thúy.
