Nhiều tài liệu quý bị ảnh hưởng do thiên tai
Ngày 2/7, tại kỳ họp thứ 2 Hội đồng nhân dân (HĐND) tỉnh Đắk Lắk khóa XI, nhiệm kỳ 2026-2031, vấn đề bảo tồn di sản văn hóa đã được đưa ra chất vấn. Đại biểu Nguyễn Văn Hoàng, Phó Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh, cho biết trên địa bàn tỉnh đang lưu giữ nhiều tài liệu, hiện vật lịch sử có giá trị như sắc phong, ấn chỉ, gia phả, văn bản Hán Nôm.
Theo ông Hoàng, do tác động của thời gian, điều kiện bảo quản hạn chế và ảnh hưởng nặng nề của đợt mưa lũ cuối năm 2025, nhiều hiện vật đã hư hỏng, xuống cấp, thậm chí đứng trước nguy cơ không thể phục hồi. Ông dẫn chứng các sắc phong tại di tích quốc gia Lẫm Phú Lâm (phường Phú Yên) cùng nhiều địa điểm khác bị hư hại nghiêm trọng sau lũ. Ông đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch làm rõ trách nhiệm quản lý và kế hoạch đánh giá thiệt hại, hỗ trợ phục hồi, bảo quản di sản.
Nỗ lực phục hồi tài liệu lịch sử sau bão lũ
Trả lời chất vấn, ông Trần Hồng Tiến, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk, cho biết các sắc phong, ấn chỉ, tài liệu cổ, hiện vật thờ tự được lưu giữ phân tán tại nhiều gia đình, dòng họ, đình, đền, miếu, nhà thờ họ và di tích lịch sử - văn hóa. Phần lớn tài liệu làm từ giấy, vải, mực, son nên dễ bị tác động bởi độ ẩm, ánh sáng, nấm mốc, côn trùng và thay đổi nhiệt độ. Nhiều nơi bảo quản trong tủ gỗ, hòm hoặc gian thờ, chưa có hộp bảo quản chuyên dụng, chưa kiểm soát độ ẩm và chưa xây dựng phương án di chuyển hiện vật khi xảy ra thiên tai.
Ông Tiến nhấn mạnh: “Nguy cơ lớn nhất hiện nay không phải là mất hiện vật ngay lập tức mà là sự xuống cấp âm thầm theo thời gian. Nếu không sớm kiểm kê, số hóa và bảo quản chuyên nghiệp, nhiều tài liệu gốc có giá trị đặc biệt sẽ bị hư hỏng không thể phục hồi trong những năm tới”.
Di tích Lẫm Phú Lâm bị ngập sâu, sắc phong hư hại nặng
Đối với các sắc phong tại di tích Lẫm Phú Lâm, ông Tiến cho biết khu vực này bị ngập sâu từ 1,5 đến 1,7m trong đợt lũ cuối năm 2025, khiến các sắc phong bị ngâm trong nước nhiều ngày. Sau khi nước rút, Bảo tàng Phú Yên đã xử lý bảo quản tạm thời bằng thiết bị hút ẩm, khử trùng hòm đựng sắc phong bằng dung dịch cồn và mở, hong khô được một sắc phong thời vua Khải Định năm thứ 9 (năm 1924). Những sắc phong còn lại do quá cũ, giấy bị kết dính nghiêm trọng sau ngâm nước nên chưa thể mở, đang tiếp tục được hút ẩm và bảo quản nguyên trạng trong hòm lưu giữ.
Ông Tiến cho biết Sở đã báo cáo Văn phòng UNESCO tại Hà Nội để khảo sát, đánh giá mức độ thiệt hại đối với hệ thống di tích, trong đó có di tích quốc gia Lẫm Phú Lâm. Sau đó, Sở phối hợp với Văn phòng UNESCO tại Việt Nam đề xuất phi dự án “Hỗ trợ ứng phó khẩn cấp đối với di sản văn hóa tại miền Trung Việt Nam sau các đợt bão liên tiếp và lũ lụt lịch sử năm 2025”. Dự kiến dự án triển khai từ tháng 6 đến tháng 8, tập trung hỗ trợ di tích Lẫm Phú Lâm và di tích Thành An Thổ (xã Tuy An Bắc) để đánh giá hiện trạng sắc phong, tài liệu cổ, hiện vật bị ngập lụt; làm sạch, bảo quản, phục hồi các hiện vật đủ điều kiện; tư vấn giải pháp lưu trữ lâu dài.
Theo Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đơn vị sẽ tham mưu UBND tỉnh có phương án huy động các nguồn lực từ ngân sách nhà nước, các chương trình mục tiêu về văn hóa và nguồn xã hội hóa để từng bước bảo tồn, phát huy giá trị các di sản tư liệu.
