Hôm nay, ngày 2 tháng 7 dương lịch, tức ngày 18 tháng 5 âm lịch, đại lễ kỷ niệm 87 năm ngày Đức Huỳnh giáo chủ khai sáng đạo Phật giáo Hòa Hảo chính thức diễn ra. Đây là ngày thiêng liêng nhất đối với tín đồ trên khắp cả nước, đặc biệt là tại tổ đình ở Phú Tân, An Giang.
Nguồn gốc ra đời của đạo Phật giáo Hòa Hảo
Theo ông Trần Văn Đạt, Trưởng ban Ban đại diện Phật giáo Hòa Hảo TP.HCM, để hiểu về sự ra đời của đạo Phật giáo Hòa Hảo cần đặt trong bối cảnh phong trào chấn hưng Phật giáo thế giới và Việt Nam cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Sau giai đoạn suy thoái của Phật giáo, từ năm 1891, phong trào này khởi nguồn từ Ấn Độ rồi lan tỏa khắp châu Á. Tại Việt Nam, các hội Phật học Bắc kỳ, Trung kỳ và Nam kỳ hoạt động sôi nổi nhằm đưa đạo Phật trở lại đúng quỹ đạo.
Năm 1939, đạo Phật giáo Hòa Hảo ra đời tại miền Nam như một phần của dòng chảy chấn hưng đó. Người khởi nguồn chính là Đức Huỳnh giáo chủ. Điểm đặc biệt là Ngài không dựa vào kinh văn đang lưu hành mà tự mình trình bày tư tưởng của Đức Phật qua sự giác ngộ cá nhân, khẳng định đường lối tu hành với mục đích chấn hưng lại những gì đã bị sai lệch qua thời gian.
Ý nghĩa tên gọi và đóng góp trong việc phổ biến giáo lý
Ông Đạt cho biết, tên "Phật giáo Hòa Hảo" mang ý nghĩa đặc biệt: "Phật giáo" là hành theo giáo lý của Đức Thích Ca, còn "Hòa Hảo" vừa là địa danh nơi khai đạo (làng Hòa Hảo xưa, thuộc huyện Phú Tân, tỉnh An Giang cũ, nay là xã Phú Tân, tỉnh An Giang), vừa mang hàm ý tốt đẹp như cách đặt tên của các tông phái Phật giáo khác dựa trên địa danh.
Một trong những đóng góp lớn nhất của Phật giáo Hòa Hảo là chuyển tải những triết lý thâm sâu của Phật giáo từ chữ Hán sang chữ quốc ngữ. Thời điểm đó, ai muốn nghiên cứu Phật giáo phải học chữ Nho, chữ Hán, đó là rào cản rất lớn với người dân nông thôn miền Tây. Để giải quyết, Đức Huỳnh giáo chủ đã dùng văn thơ, đặc biệt là thể thơ lục bát dân gian để truyền bá giáo lý. Những lời dạy gần gũi, dễ thuộc đã giúp tín đồ dễ dàng tiếp cận và thực hành theo tôn chỉ hành đạo. Toàn bộ giáo lý được tóm tắt trong hai phần chính: giáo lý và thi văn. Trong đó, quyển giáo lý thứ 6 được xem là bộ "Tôn chỉ hành đạo" căn bản, hướng dẫn tín đồ dùng trí huệ suy ngẫm, giữ gìn phong hóa, tránh những hình thức mê tín để giữ trọn danh giá đạo Phật.
Ý nghĩa ngày đại lễ 18 tháng 5 âm lịch
Ngày 18 tháng 5 âm lịch năm 1939, khoảng 6 giờ chiều, tại tổ đình (Phú Tân, An Giang), Đức Huỳnh giáo chủ đã tổ chức nghi lễ có tên "Cáo hoàng Thiên", chính thức khai mở đạo Phật giáo Hòa Hảo. Từ đó, ngày này trở thành ngày thiêng liêng nhất đối với mọi tín đồ.
Đại lễ khai đạo thường diễn ra trong ba ngày, từ 17 đến 19 tháng 5 âm lịch. Những ngày này, bà con tín đồ khắp nơi từ miền Tây đến TP.HCM đều hướng về tổ đình. Từ ngày 15 tháng 5 âm lịch, nhiều người đã bắt đầu hành trình hành hương về vùng Thất Sơn, núi Cấm rồi sau đó tiến về tổ đình. Ngày 17 tháng 5 là ngày chuẩn bị cho lễ chính, hàng ngàn người từ khắp nơi đã có mặt chờ đợi. Đến sáng 18 tháng 5, nghi lễ chính thức bắt đầu tại tổ đình với các nghi thức tôn giáo, đọc lại các lời giảng của Đức Thầy, báo cáo các hoạt động đạo trong năm qua.
Hoạt động thiện nguyện và tinh thần tương tế
Không chỉ dừng lại ở các nghi thức tâm linh, tinh thần "Học Phật tu nhân" của Phật giáo Hòa Hảo còn thể hiện mạnh mẽ qua các hoạt động xã hội diễn ra vào ngày 19 tháng 5, thường được gọi là ngày "chẩn bần" cứu giúp người nghèo khó. Ông Trần Văn Đạt chia sẻ: "Ngày nay, hoạt động này diễn ra quanh năm với tinh thần tương tế mạnh mẽ. Tín đồ Phật giáo Hòa Hảo tham gia tích cực vào việc xây cầu, cất nhà tình thương, hay các bếp ăn từ thiện tại các bệnh viện lớn. Đây chính là cách tín đồ thực hành lời dạy của thầy, tu không chỉ là gõ mõ mà là dấn thân phụng sự cộng đồng, đền đáp ơn đất nước và đồng bào."
Chuẩn bị tại các gia đình và tại TP.HCM
Tại các gia đình, trước ngày lễ, tín đồ dọn dẹp quanh khu nhà, bàn thờ Tam bảo và bàn thông thiên được trang hoàng tôn nghiêm. Riêng tại TP.HCM, các nghi lễ diễn ra tại Ban đại diện TP.HCM vào đêm 17 tháng 5 và sáng 18 tháng 5, bao gồm cúng tế cầu quốc thái dân an, đại lễ về các nghi thức tôn giáo, đọc thư chúc mừng, báo cáo các hoạt động của đạo trong năm qua.
