Hành trình gần một thế kỷ bảo vệ Tết Âm lịch của Hàn Quốc
Hàn Quốc hiện nay có hai kỳ nghỉ chính thức để đón năm mới: Ngày 1 tháng 1 cho Tết Dương lịch (Sinjeong) và kỳ nghỉ ba ngày cho Tết Âm lịch (Seollal). Điều này là kết quả của một quá trình kéo dài gần một thế kỷ, nơi người dân Hàn Quốc kiên trì gìn giữ Tết Âm lịch truyền thống bất chấp nhiều nghịch cảnh từ chính sách nhà nước.
Hai dịp Tết với hai ý nghĩa khác biệt
Hiện tại, cả Tết Dương lịch và Tết Âm lịch đều được công nhận là ngày nghỉ hợp pháp tại Hàn Quốc. Tuy nhiên, trong phần lớn thế kỷ 20, chính phủ Hàn Quốc chỉ công nhận một dịp Tết duy nhất, và đó không phải là Tết Âm lịch vốn có lịch sử hàng trăm năm trong văn hóa Hàn.
Từ những năm 1960 đến 1980, mặc dù không hoàn toàn phủ nhận, giới chức Hàn Quốc đã xem nhẹ vai trò của Tết Âm lịch thông qua các chính sách và tuyên truyền. Đây là một chiến lược có chủ đích, xuất phát từ tham vọng hiện đại hóa nhanh chóng đất nước cả về kinh tế lẫn tư tưởng.
Việc đón Tết Dương lịch vẫn là một hiện tượng tương đối mới ở Hàn Quốc, bởi người dân vốn quen thuộc với lịch âm khi nghĩ về các dịp lễ. Trong suốt lịch sử, Tết Âm lịch mới được coi là khởi đầu của năm mới trong tâm thức người Hàn.
Ngày nay, Tết Dương lịch được nhiều người Hàn Quốc đón nhận với ý nghĩa cá nhân và tư duy hiện đại. Tại Seoul, nhiều người thức khuya để xem lễ đánh chuông tại tháp Bosingak vào nửa đêm, trong khi ở các vùng núi hoặc ven biển, họ thường dậy sớm để ngắm bình minh đầu tiên của năm.
Đối với Tết Âm lịch, dịp lễ có lịch sử hơn một thiên niên kỷ này gắn liền với các nghi thức gia đình và tín ngưỡng truyền thống. Người dân di chuyển đường dài để sum họp gia đình, thực hiện nghi lễ cúi lạy chúc Tết người lớn tuổi, thờ cúng tổ tiên với mâm cúng thịnh soạn, và cùng nhau dùng bữa cơm đoàn viên.
Người Hàn Quốc cũng duy trì quan niệm truyền thống rằng mỗi người thêm một tuổi vào dịp Tết Âm lịch, vì vậy nhiều gia đình nấu canh bánh gạo để đánh dấu sự trưởng thành mới của các thành viên.
Thách thức lịch sử và sự phục hồi của Tết Âm lịch
Năm 1896, vua Gojong của triều đại Joseon đã ban chiếu chỉ chính thức áp dụng lịch Gregory (dương lịch) trên bán đảo Triều Tiên, lấy ngày 1 tháng 1 làm ngày đầu năm mới. Động thái này nhằm mục đích hội nhập với thế giới phương Tây, nhưng đã vấp phải sự phản đối ngầm từ người dân, những người vẫn coi Tết Âm lịch là dịp đánh dấu năm mới.
Trong những thập niên sau đó, việc đề cao Tết Dương lịch đã diễn ra một cách cưỡng ép. Thậm chí, vào những năm 1930, các nghi lễ truyền thống dịp Tết Âm lịch bị cấm đoán và hạn chế nghiêm ngặt.
Sau năm 1945, chính phủ Hàn Quốc tiếp tục duy trì quan điểm ưu tiên Tết Dương lịch, xem Tết Âm lịch là lạc hậu. Chính quyền đã thực hiện các biện pháp như yêu cầu cửa hàng thực phẩm đóng cửa trong dịp Tết Âm lịch để gây khó khăn cho việc cúng lễ, đồng thời khuyến khích chuyển các nghi thức sang Tết Dương lịch.
Giai đoạn này, giới chức còn hạn chế các chuyến tàu ra vào Seoul trong dịp Tết Âm lịch để ngăn cản người dân di chuyển về quê, phạt các doanh nghiệp cho nhân viên nghỉ làm, và cấm quảng bá phim Tết tại các rạp chiếu.
Lý do cho việc không muốn công nhận hai kỳ nghỉ Tết là lo ngại rằng nhiều ngày nghỉ sẽ cản trở công cuộc hiện đại hóa đất nước. Đặc biệt, kỳ nghỉ Tết Âm lịch kéo dài với các hoạt động di chuyển và sum họp được cho là ảnh hưởng đến kỷ luật và năng suất lao động.
Trong thời kỳ này, trường học coi Tết Âm lịch là ngày bình thường, học sinh nghỉ học có thể bị phạt, và truyền hình không sản xuất nội dung kỷ niệm dịp này. Tuy nhiên, sự gắn bó của người dân với Tết Âm lịch không hề biến mất; các gia đình vẫn tổ chức cúng lễ sau giờ học và làm việc.
Khôi phục và củng cố vị thế của Tết Âm lịch
Đến giữa thập niên 1980, khi nền kinh tế Hàn Quốc đã tăng trưởng mạnh mẽ, lập luận về việc không nên có thêm ngày nghỉ vì gây cản trở phát triển trở nên thiếu thuyết phục. Một cuộc khảo sát năm 1985 cho thấy hơn 80% người Hàn Quốc vẫn đón Tết Âm lịch theo truyền thống, bất chấp các chính sách khó khăn.
Năm 1985, chính phủ Hàn Quốc đã có sự nhượng bộ, công nhận Tết Âm lịch Seollal là một ngày nghỉ đơn lẻ dưới tên gọi "ngày phong tục dân gian". Đến tháng 2 năm 1989, Tết Âm lịch chính thức được khôi phục thành kỳ nghỉ ba ngày, sau 93 năm mất vị thế là dịp lễ chính thức kể từ thời vua Gojong.
Phản ứng xã hội khi đó rất tích cực và hân hoan. Ngay cả trong bối cảnh khủng hoảng tài chính châu Á năm 1998, khi chính phủ đề xuất rút ngắn kỳ nghỉ Tết Âm lịch, họ đã vấp phải sự phản đối dữ dội từ người dân và buộc phải rút lại đề xuất.
Hiện nay, người Hàn Quốc tận hưởng hai dịp Tết mỗi năm: Tết Dương lịch mang ý nghĩa cá nhân và hiện đại, trong khi Tết Âm lịch là thời điểm để sum họp gia đình và tôn vinh các giá trị truyền thống, minh chứng cho sự bền bỉ của văn hóa qua gần một thế kỷ thử thách.
