Hội thảo khoa học “Văn hóa và kinh tế sáng tạo - Động lực phát triển trong kỷ nguyên mới” do Học viện Chính trị khu vực III tổ chức vào ngày 30/6 đã thu hút nhiều tham luận, ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp. Sự kiện này cung cấp thêm nhiều luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc hoạch định chủ trương, chính sách phát triển văn hóa và kinh tế sáng tạo tại Việt Nam.
Động lực từ doanh nghiệp văn hóa
Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế tri thức, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và xu thế toàn cầu hóa sâu rộng, sự sáng tạo đã trở thành nguồn lực sản xuất quan trọng hàng đầu. Trong mô hình kinh tế sáng tạo, giá trị văn hóa đang được chuyển hóa thành các sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế có hàm lượng gia tăng cao.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Hòa, Phó Giám đốc Học viện Chính trị khu vực III, vốn văn hóa khi được khai phóng bằng tư duy sáng tạo sẽ trở thành nguồn tài nguyên tái tạo vô tận, càng khai thác càng giàu có, phá vỡ giới hạn hữu hạn của tài nguyên thiên nhiên truyền thống.
Tham luận của Tiến sĩ Võ Văn Lợi, Trưởng khoa Kinh tế chính trị (Học viện Chính trị khu vực III) cho thấy, trong bối cảnh nền kinh tế số, mối quan hệ giữa ba yếu tố: văn hóa, kinh tế sáng tạo và công nghệ số mang tính tương tác đa chiều; mỗi yếu tố vừa đóng vai trò là điều kiện đầu vào, vừa là kết quả của quá trình vận động của toàn hệ thống. Theo Tiến sĩ Võ Văn Lợi, văn hóa giữ vai trò là nguồn lực trực tiếp; kinh tế sáng tạo đóng vai trò là động lực chuyển hóa; kỷ nguyên số với nền tảng công nghệ và dữ liệu đóng vai trò là chất xúc tác mang tính đột phá.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, các tỉnh, thành phố khu vực miền Trung và Tây Nguyên - nơi sở hữu các vỉa tầng di sản đồ sộ từ kiến trúc, văn hóa biển, đảo đến kho tàng văn hóa phi vật thể - đã bước đầu chủ động khai thác các tài nguyên này. Nhiều đại biểu tại hội thảo cho rằng, doanh nghiệp văn hóa chính là chủ thể chuyển hóa các giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế.
Theo Thạc sĩ Phan Thị Thúy Vân, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu phát triển thành phố Huế, sự bùng nổ của ngành du lịch thành phố Huế trong dịp nghỉ lễ giỗ tổ Hùng Vương và dịp lễ 30/4, 1/5 vừa qua có phần đóng góp không nhỏ từ các doanh nghiệp du lịch văn hóa và tổ chức sự kiện qua các chiến dịch truyền thông, kích cầu và đặc biệt là sự ra mắt của các sản phẩm kinh tế đêm chất lượng trong khu vực Hoàng cung thuộc Chương trình Hoàng cung huyền ảo và các chương trình kinh tế đêm khác trên địa bàn thành phố. “Thành phố Huế với tư cách cố đô di sản của Việt Nam có cơ hội độc đáo để trở thành mô hình thực chứng cho việc chuyển hóa giá trị văn hóa truyền thống thành nguồn lực kinh tế hiện đại, đóng góp vào mục tiêu chung của quốc gia trên hành trình phát triển bền vững”, Thạc sĩ Phan Thị Thúy Vân cho biết.
Tạo môi trường để văn hóa và kinh tế sáng tạo phát triển
Tại hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Hòa cho biết, sự phát triển của kinh tế sáng tạo ở Việt Nam nói chung và các địa phương duyên hải Nam Trung bộ và Tây Nguyên nói riêng dù có nhiều tín hiệu tích cực, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế, rào cản mang tính hệ thống. Nhận thức về mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa và kinh tế ở nhiều nơi còn chưa đồng bộ, chưa thấy hết chiều sâu kinh tế trong các thực thể văn hóa.
“Mối liên kết giữa các mắt xích văn hóa-kinh tế-công nghệ nhìn chung còn lỏng lẻo, khiến các tài nguyên di sản đồ sộ của đất nước chưa được khai thác hiệu quả, đối diện nguy cơ bị thương mại hóa cực đoan hoặc làm tầm thường hóa các giá trị cốt lõi”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Hòa nêu rõ.
Nhiều đại biểu tại hội thảo cũng cho rằng, các cơ chế, chính sách đặc thù dành cho công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo còn thiếu, chưa đủ mạnh để giải phóng toàn bộ sức sáng tạo của cộng đồng và doanh nghiệp; đồng thời, khả năng tham gia chuỗi giá trị sáng tạo toàn cầu còn hạn chế.
Theo ông Võ Đức Anh, Phó Giám đốc Trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Đà Nẵng, trên thế giới cũng như tại Việt Nam, trò chơi điện tử đang là một trong những lĩnh vực công nghiệp văn hoá được chú trọng tập trung phát triển. Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có hành lang pháp lý đầy đủ cho các hoạt động mua bán tài sản game, chuyển nhượng nội dung số hay các mô hình kinh doanh sáng tạo mới. “Điều này gây khó khăn cho quá trình gọi vốn, hợp tác quốc tế và thương mại hóa sản phẩm”, ông Võ Đức Anh cho biết.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Hòa nhấn mạnh: “Thực tiễn chứng minh nơi nào chính quyền chủ động đồng hành cùng doanh nghiệp và ứng dụng công nghệ số, nơi đó văn hóa truyền thống trở thành sinh kế bền vững cho nhân dân”.
