Hà Nội thập niên 1990 qua ống kính nhiếp ảnh gia Pháp Bruno Barbey
Nhiếp ảnh gia người Pháp gốc Morocco, Bruno Barbey (1941-2020), đã ghi lại những khoảnh khắc đặc sắc của Hà Nội trong dịp Tết Giáp Tuất năm 1994. Ông đến Việt Nam lần đầu vào năm 1972, tác nghiệp trên chiến trường miền Nam, và trở lại vào năm 1994 để thăm thú Hà Nội, Quảng Ninh, và Cao Bằng. Với nền tảng học nhiếp ảnh và nghệ thuật đồ họa ở Thụy Sĩ, Barbey nổi tiếng qua loạt ảnh về cuộc sống ở Italy sau chiến tranh, xuất bản trong cuốn sách Les Italiens năm 1964. Ông đã đi qua nhiều châu lục, lưu giữ hình ảnh con người và cuộc sống thường nhật ở châu Á, châu Phi, và Mỹ Latin.
Những hình ảnh sống động về Tết Hà Nội
Trong loạt ảnh này, Barbey bắt gặp một thanh niên đi chơi Tết trên chiếc xe Honda Win 100. Dòng xe này, chủ yếu sản xuất ở Indonesia từ giữa thập niên 1980, du nhập vào Việt Nam những năm 1990 – thời kỳ đầu Đổi mới. Xe nhanh chóng trở thành phương tiện được giới trẻ ưa chuộng nhờ vẻ ngoài bụi bặm và phong cách mạnh mẽ.
Một cảnh tượng khác là ông bố chở các con đi chơi Tết bằng xe máy. Thời đó, luật giao thông chưa yêu cầu người dân đội mũ bảo hiểm hay chở đúng số người quy định, nên cảnh tượng cả gia đình quây quần trên một chiếc xe máy khá quen thuộc. Chỉ từ tháng 12/2007, luật bắt buộc đội mũ bảo hiểm mới được áp dụng, đánh dấu sự thay đổi trong an toàn giao thông.
Cuộc sống đô thị và văn hóa giải trí
Barbey cũng chụp lại một khu vui chơi với các phương tiện thu nhỏ như ôtô, xe máy, và máy bay. Trẻ em thành phố mặc trang phục rực rỡ, gọn gàng trong ngày Tết, tạo nên không khí lễ hội tươi vui. Đồng thời, những năm đầu thập niên 1990, xe đạp vẫn là phương tiện giao thông phổ biến ở các đô thị, và hình ảnh mọi người đạp xe trên phố được ghi lại một cách chân thực.
Một bức ảnh khác cho thấy người lái xe máy Honda len vào một quán ăn nhỏ trong ngõ. Quán bày bàn ghế đơn giản, thắp sáng bằng vài bóng đèn tròn, phía trên có tấm bạt nilon và biển hiệu viết tay. Hai bên là các ngôi nhà tập thể cũ, hình ảnh quen thuộc của phố phường Hà Nội thời trước, phản ánh đời sống giản dị và ấm cúng.
Văn hóa và truyền thống địa phương
Tại quầy hàng xén ở đền Ngọc Sơn, Barbey ghi lại cảnh bày bán đồ chơi bằng xốp và giấy cho trẻ em. Phía sau là bức phù điêu hình hổ, tượng trưng bảng vàng ghi danh các sĩ tử thi đỗ Tiến sĩ, kết nối văn hóa dân gian với giáo dục truyền thống.
Người dân còn tạo dáng chụp ảnh Tết trên xe máy, trước không gian trang trí hoa giả. Phía sau là hình hai nhân vật Doraemon và Nobita trong bộ truyện Doraemon của Nhật Bản. Tác phẩm này lần đầu xuất bản ở Việt Nam năm 1992, gắn bó với thiếu nhi nhiều thế hệ, cho thấy sự giao thoa văn hóa quốc tế.
Một cậu bé ăn mặc chỉn chu đứng tạo dáng bên cầu Thê Húc, trong khi nhóm học sinh du xuân, ăn phở trên khu vực phố cổ Hà Nội. Các quán ăn thường dùng loại khăn trải bàn nilon, phổ biến từ thời bao cấp, tạo nên nét đặc trưng của ẩm thực đường phố. Cuối cùng, những người bán hàng rong đội nón lá, khoác áo mưa đi trên cầu Long Biên, thể hiện sự chăm chỉ và bền bỉ trong cuộc sống thường nhật.
Những bức ảnh của Bruno Barbey không chỉ là tài liệu lịch sử quý giá mà còn phản ánh sâu sắc cuộc sống đô thị Hà Nội thời kỳ chuyển giao, với sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại.
