Các nhà khoa học trên thế giới đang chạy đua với thời gian để bảo tồn các loài cà phê hoang dã trước nguy cơ tuyệt chủng do biến đổi khí hậu. Theo một nghiên cứu công bố trên tạp chí Science Advances, khoảng 60% trong số 124 loài cà phê hoang dã có nguy cơ biến mất, trong đó có loài Arabica – nguồn cung cấp chính cho ngành cà phê toàn cầu.
Nguy cơ từ biến đổi khí hậu
Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Vườn Bách thảo Hoàng gia Anh (Kew) thực hiện chỉ ra rằng biến đổi khí hậu, nạn phá rừng và dịch bệnh đang đẩy nhiều loài cà phê hoang dã đến bờ vực tuyệt chủng. Tiến sĩ Aaron Davis, trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết: “Cà phê hoang dã là nguồn gen quý giá để phát triển các giống cà phê mới có khả năng chống chịu tốt hơn với điều kiện khắc nghiệt. Nếu không hành động, chúng ta có thể mất đi nguồn tài nguyên này mãi mãi.”
Loài Arabica (Coffea arabica) hiện chiếm khoảng 60% sản lượng cà phê toàn cầu, nhưng các giống trồng trọt có tính đa dạng di truyền thấp. Các loài hoang dã như Coffea stenophylla và Coffea liberica mang những đặc tính quý như khả năng chịu hạn, chịu nhiệt và kháng sâu bệnh.
Nỗ lực bảo tồn toàn cầu
Để đối phó với tình trạng này, các tổ chức quốc tế và quốc gia đã triển khai nhiều dự án bảo tồn. Tại Ethiopia, quê hương của cà phê Arabica, các nhà khoa học đang thu thập hạt giống từ những cây hoang dã để lưu trữ trong ngân hàng gen. Tương tự, tại Madagascar, nơi có hơn 60 loài cà phê đặc hữu, các chương trình bảo tồn tại chỗ (in-situ) và chuyển chỗ (ex-situ) được thực hiện để bảo vệ đa dạng sinh học.
Ông Tim Schilling, giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Cà phê Thế giới (WCR), nhấn mạnh: “Bảo tồn cà phê hoang dã không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là an ninh kinh tế. Hàng triệu nông dân phụ thuộc vào cà phê để sinh sống. Nếu không có nguồn gen mới, ngành cà phê có thể đối mặt với khủng hoảng năng suất trong vòng 20-30 năm tới.”
Một số công ty cà phê lớn như Starbucks và Nestlé cũng đã tham gia vào các nỗ lực bảo tồn, tài trợ cho các chương trình nhân giống và nghiên cứu phát triển giống cà phê chịu biến đổi khí hậu.
Tác động đến người tiêu dùng
Nếu các loài cà phê hoang dã bị tuyệt chủng, ngành cà phê toàn cầu sẽ mất đi nguồn gen thiết yếu để cải thiện giống cây trồng. Điều này có thể dẫn đến giá cà phê tăng cao, chất lượng suy giảm và ảnh hưởng đến sinh kế của 25 triệu hộ nông dân trên thế giới. Theo Hiệp hội Cà phê Quốc tế (ICO), sản lượng cà phê toàn cầu đã giảm 5% trong năm 2023 do thời tiết khắc nghiệt, và dự báo sẽ tiếp tục biến động.
Các nhà khoa học kêu gọi cộng đồng quốc tế hành động khẩn cấp để bảo vệ các loài cà phê hoang dã. “Chúng ta có cơ hội để hành động ngay bây giờ, nhưng cửa sổ cơ hội đang thu hẹp dần,” Tiến sĩ Davis cảnh báo.
