Gần 60 năm sau trận đánh Biệt khu 24, Xuân Mậu Thân 1968, cựu chiến binh Trần Thanh Hòa vẫn miệt mài lần tìm từng manh mối với hy vọng sớm đưa các đồng đội thuộc Trung đoàn 24A trở về với đất Mẹ.
Ký ức đêm giao thừa
Những năm qua, cựu chiến binh Trần Thanh Hòa (SN 1947, trú tại phường Pleiku, tỉnh Gia Lai), nguyên Tiểu đội trưởng Đội trinh sát thuộc Trung đoàn 24A, Mặt trận B3 Tây Nguyên, cùng nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ đã kết nối nhiều đồng đội và cựu binh Hoa Kỳ để thu thập tài liệu liên quan đến vị trí chôn cất các liệt sỹ hy sinh trong trận đánh Xuân Mậu Thân năm 1968.
Ông Hòa nhớ lại năm 1968, Trung đoàn 24A được Bộ Tư lệnh Mặt trận B3 Tây Nguyên giao nhiệm vụ tiến công vào thị xã Kon Tum. Mục tiêu của đơn vị đánh vào Biệt khu 24, Khu 40 (nơi huấn luyện sĩ quan) và 41 (khu hậu cần của liên quân Mỹ - Việt Nam Cộng hòa).
Theo phương án tác chiến, Tiểu đoàn 4 là mũi chủ công, tiến đánh Biệt khu 24. Tiểu đoàn 5 tiến công Khu 40, 41. Tiểu đoàn 6 dự bị phía sau. Khi đó, ông Hòa thuộc lực lượng trinh sát, có nhiệm vụ rà soát đường hành quân, dẫn các đơn vị tiến sát mục tiêu.
Theo ông Hòa, ngày 29 tháng Chạp năm Đinh Mùi (1967), các tiểu đoàn thuộc Trung đoàn 24A nhận lệnh xuất kích từ Đăk Tô, hành quân về tập kết tại Đăk Cấm, cách trung tâm thị xã Kon Tum khoảng 10km. Đến đêm 29, gần khoảnh khắc giao thừa, các tiểu đoàn thuộc Trung đoàn 24A bắt đầu áp sát mục tiêu đã được phân công.
Ông Hòa cùng đội trinh sát dẫn Tiểu đoàn 4 (Trung đoàn 24A) vào vị trí chiến đấu, tiến đánh Biệt khu 24. Khi ấy, ông Hòa đang quay ra dẫn Tiểu đoàn 5 áp sát hàng rào thì các đơn vị thuộc Trung đoàn 24A tấn công. Phía đối phương phát hiện, sử dụng đèn pha chiếu sáng toàn khu vực, huy động hỏa lực phản kích dữ dội về phía quân ta.
"Trong đêm giao thừa, một số mũi tiến công của ta đã thọc sâu vào Biệt khu 24 và các mục tiêu khác. Hai bên giao tranh suốt đêm 30, kéo dài đến sáng Mùng 1 Tết. Đối phương tăng cường thêm tiểu đoàn của Mỹ phối hợp bảo vệ thị xã Kon Tum khiến trận chiến càng trở nên ác liệt hơn", ông Hòa kể.
Theo ông Hòa, đêm Mùng 1 Tết, Trung đoàn 24A tiếp tục củng cố lực lượng, tổ chức đột phá nhằm chi viện cho các mũi đã thọc sâu vào mục tiêu. Tuy nhiên, trước hỏa lực phản kích dày đặc của đối phương, nhiều đơn vị bên ngoài hàng rào không thể tiến sâu vào trong.
Trong khi đó, những mũi đã đột nhập được vào Biệt khu 24 và Khu 40, 41 vẫn kiên cường bám trụ, giao chiến quyết liệt với đối phương suốt hai ngày. "Một số anh em đã tiến sâu vào Biệt khu 24 và Khu 40, 41, rồi hy sinh trong trận đánh. Do chiến sự diễn ra quá ác liệt, chúng tôi không thể đưa đồng đội ra ngoài để mai táng", ông Hòa nghẹn ngào nhớ lại.
Đi tìm đồng đội đang nằm lại nơi chiến trường xưa
Sau những trận đánh Xuân Mậu Thân 1968, ông Hòa cùng đội trinh sát tiếp tục hoạt động tại huyện Chư Păh (cũ). Đến năm 1970, ông theo Trung đoàn 24A sang Lào và Campuchia để hỗ trợ nước bạn giải phóng. Sau ngày đất nước thống nhất, ông chuyển công tác về Quân khu 1 cho đến khi nghỉ hưu vào năm 2005.
Từ năm 2006, ông bắt đầu hành trình tìm kiếm thông tin về đồng đội tại các tỉnh miền Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ. Đến năm 2013, sau khi chuyển về sinh sống tại tỉnh Gia Lai, người cựu chiến binh tiếp tục phối hợp với Quân đoàn 3 (nay là Quân đoàn 34) cùng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Kon Tum (cũ), Gia Lai và Đắk Lắk lần tìm dấu vết các liệt sỹ hy sinh ở khu vực Tây Nguyên.
Đến nay, ông Hòa vẫn lưu giữ nhiều danh sách liệt sỹ hy sinh tại các chiến trường. Trong hành trình tìm kiếm đồng đội, ông đã hỗ trợ nhiều gia đình quy tập, đưa hài cốt liệt sỹ về quê hương.
Điều khiến người cựu chiến binh luôn day dứt là còn nhiều đồng đội hy sinh trong trận đánh Tết Mậu Thân tại thị xã Kon Tum chưa được đưa về nghĩa trang liệt sỹ yên nghỉ. Do đó, ông đã tìm đến đội quy tập hài cốt liệt sỹ, hội cựu chiến binh và những nhân chứng còn sống để dò tìm manh mối về nơi chôn cất đồng đội.
Năm 2021, nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ tiếp nhận một số hình ảnh, tư liệu do cựu binh Mỹ từng tham chiến tại thị xã Kon Tum cung cấp. Từ đó, nhóm nghiên cứu đã liên hệ, phối hợp với ông Hòa để đối chiếu, xâu chuỗi ký ức nhằm xác định vị trí chôn cất các liệt sỹ ở khu vực đường Trường Chinh (phường Đăk Cấm và Kon Tum, Quảng Ngãi hiện nay).
"Theo những thông tin chúng tôi thu thập được và kết quả tại hội thảo ngày 29/5, cơ quan chức năng đã xác định khu vực đường Trường Chinh có 70-90 liệt sỹ được chôn cất. Đối chiếu với hồ sơ của Trung đoàn 24A, thông tin do phía Mỹ cung cấp tương đối trùng khớp", ông Hòa cho biết.
Toàn bộ hồ sơ của nhóm nghiên cứu được bàn giao cho Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi. Từ nguồn tư liệu, dấu tích thực địa, lời kể nhân chứng, kết quả quy tập trước đây, cơ quan chức năng nhận định khu vực này có khả năng tồn tại mộ tập thể của đồng đội hy sinh trong trận đánh Tết Mậu Thân năm 1968, thuộc Trung đoàn 24.
"Chúng tôi giờ đều đã ở tuổi xế chiều. Điều tôi luôn trăn trở là những đồng đội hy sinh năm ấy chưa được trở về với gia đình, quê hương", ông Hòa chia sẻ.
Chiều 29/5, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi công bố nhiều bằng chứng, tư liệu để làm rõ thông tin về khu vực nghi chôn cất tập thể các liệt sỹ hy sinh năm 1968 tại đường Trường Chinh. Cơ quan chức năng nhận định có các rãnh mộ liệt sỹ nằm ở phía bắc và phía nam đường Trường Chinh. Đây là những người lính thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 24 (A), hy sinh ngày 2/2/1968 (sai số trước hoặc sau một ngày), số lượng 70-90 liệt sỹ.
Tại khu vực đường Trường Chinh, trong năm 2001 và 2008, người dân đã phát hiện, phối hợp cơ quan chức năng quy tập được 30 hài cốt liệt sỹ.
Ngày 5/6, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ tỉnh Quảng Ngãi đã bắt đầu khai quật, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ. Theo kế hoạch, lực lượng quy tập sẽ đào 4 rãnh chính, cắt ngang đường Trường Chinh để xác minh khu vực có mộ liệt sỹ tập thể.
Nhiều ngày qua, cán bộ, chiến sỹ Đội K53 đã đào nhiều rãnh khảo sát, bóc tách hơn 1.000m3 đất để phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ. Phường Đăk Cấm cũng kêu gọi người dân cung cấp thông tin liên quan đến liệt sỹ, mộ liệt sỹ tại khu vực đường Trường Chinh.
Ngày 13/6, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ tỉnh Quảng Ngãi cho biết việc tìm kiếm được triển khai theo 3 giai đoạn. Giai đoạn 1 diễn ra từ ngày 6 đến 20/6, giai đoạn 2 từ ngày 21/6 đến 25/7, giai đoạn 3 kéo dài từ ngày 26/7 đến hết năm 2026.
