GS.TS, nhà thơ - cựu binh Mỹ Bruce Weigl vừa ra mắt tập thơ "Sự mê đắm của Hồ Gươm" tại Hà Nội, sáng 2/6. Tác phẩm do Trần Lê Khánh chuyển ngữ, được nhà thơ Nguyễn Việt Chiến đánh giá là một bản ghi chép về Hà Nội, vừa là nhật ký tinh thần của một cựu binh, vừa là suy tưởng hậu chiến, vừa là lời cầu nguyện cho hòa bình.
Tâm hồn Việt của một cựu binh Mỹ
Bruce Weigl có mối duyên kỳ lạ với Việt Nam. 60 năm trước, ông là chàng trai 18 tuổi đến Việt Nam với tư cách người lính tham chiến, mang theo súng và bom đạn. 60 năm sau, ông trở lại với một tập thơ đầy say đắm về Hà Nội.
Tình yêu của Bruce Weigl với Việt Nam mang nhiều phức cảm, thậm chí có phần ám ảnh. Ông thường xuyên đi về Việt Nam, ít nhất hai năm một lần. Ông từng chia sẻ với báo chí rằng mình yêu cảnh sắc, món ăn và con người Việt Nam, thậm chí tin rằng kiếp trước mình là người Việt.
Sự gắn bó của ông với Hà Nội mang tính tinh thần và trực giác. Trong lời mở đầu tập thơ, ông viết: "Tôi tin rằng mình luôn bị các linh hồn ám ảnh... Vì những lý do không hoàn toàn rõ ràng, liên quan đến chiến tranh và trải nghiệm của tôi, mỗi khi trở lại Việt Nam, những linh hồn ấy lại theo tôi, hòa vào những linh hồn khác nói thứ ngôn ngữ khác biệt".
Tác giả dành 8 tuần tại Hà Nội để "thơ ca trào dâng". Ông buông mình theo sự dẫn dắt của những "điều vô hình" khi lang thang qua thành phố nghìn tuổi. Những bài thơ tự tìm đến ông, ông bảo thơ mình là "sự cộng tác với nhiều giọng nói, hiện lên tập thể như trong giấc mơ". "Ở Hà Nội, tôi chìm sâu vào thứ gì đó vượt khỏi bản thân", ông viết.
Tập thơ của nỗi đau, tình yêu, lịch sử và sự tha thứ
Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến nhận xét: "Ông không chỉ là nhà thơ viết về chiến tranh từ góc nhìn người Mỹ, mà còn là người suốt đời bị lịch sử ám ảnh. Ông tìm đến Việt Nam như nơi đối thoại, sám hối, hồi sinh và học cách yêu thương trở lại. Nhiều tác phẩm về chiến tranh thường dừng lại ở chấn thương, mặc cảm, khủng hoảng, nhưng trong tập thơ này, ông đã đi xa hơn".
Bruce Weigl không chỉ nhớ lại chiến tranh mà còn bước qua nó để nhìn thấy con người Việt Nam trong đời sống hôm nay. Ông tìm kiếm sự hàn gắn, viết về nỗi đau cá nhân trong nơi tình yêu, lòng trắc ẩn, ký ức lịch sử và sự tha thứ cùng tồn tại. Hà Nội trong thơ ông hiện lên yên bình, nhưng đôi khi "bóng ma quá khứ" - ký ức chiến trường - bất ngờ trỗi dậy. Giữa hòa bình, ông nhớ về mất mát. Ký ức chiến tranh luôn chen vào hiện tại, làm rung chuyển. Cuối cùng, ông chọn hàn gắn, hòa giải và phục sinh. Điều này thể hiện trong đoạn kết bài thơ "Sự mê đắm của Hồ Gươm": "Đôi khi chẳng có thuốc giải nào cho sự mất mát / ngoại trừ sự phục sinh của một linh hồn / mà ai đó tìm thấy trong bạn".
Tập thơ cũng ghi dấu ấn của dịch giả Trần Lê Khánh. Ông cố gắng tìm cách thể hiện giản dị, theo cách người Việt hiểu, nhưng vẫn truyền tải được ý nghĩa nguyên tác. Theo ông, điều khó nhất khi dịch thơ là làm sao để người đọc Việt cảm nhận được cảm xúc của tác giả và khung cảnh trong thơ.
Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều chia sẻ: "Một trong những giấc mơ rất lớn của Bruce là được nằm lại mãi mãi trên mảnh đất Việt Nam này. Tôi nghĩ đó là một giấc mơ rất đẹp đẽ".
Bruce Weigl là tác giả của 14 tập thơ, trong đó có 2 tập vào chung kết Giải Pulitzer cho Thơ. Ông tham chiến tại Quảng Trị giai đoạn 1967-1968. Từ năm 1988, ông thường xuyên trở lại Hà Nội, làm việc cùng Hội Nhà văn Việt Nam. Hồi ký nổi tiếng của ông là "The Circle of Hanh" (2000). Ông từng nhận Giải thưởng Robert Creeley, Giải Paterson Poetry Prize, The Poet's Prize của Viện Hàn lâm Các Nhà thơ Mỹ. Năm 2024, ông được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trao tặng Huân chương Hữu nghị vì những đóng góp quảng bá văn học Việt Nam và thúc đẩy giao lưu văn hóa - văn học giữa Việt Nam và Mỹ.
