Mục tiêu chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030 và 2045
Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030, ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP, hình thành từ 5 đến 10 thương hiệu quốc gia về văn hóa, xây dựng thành công 5 thương hiệu liên hoan nghệ thuật và lễ hội văn hóa quốc tế về điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật. Đồng thời, thành lập thêm từ 1 đến 3 trung tâm văn hóa Việt Nam tại nước ngoài, ưu tiên các địa bàn đối tác chiến lược toàn diện.
Tầm nhìn đến năm 2045, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo thực sự trở thành trụ cột của phát triển bền vững, phấn đấu đóng góp 9% GDP, có 10 thương hiệu liên hoan nghệ thuật, lễ hội văn hóa tầm vóc quốc tế. Mục tiêu còn bao gồm thêm khoảng 8-10 di sản văn hóa được UNESCO công nhận, và phấn đấu nằm trong tốp 3 khu vực ASEAN và tốp 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm (Soft Power Index) cũng như giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hóa.
Chuyển hóa di sản thành nguồn lực phát triển
Việt Nam sở hữu bề dày lịch sử và đa dạng văn hóa đặc sắc trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Tuy nhiên, trong một thời gian dài, nhiều giá trị văn hóa vẫn tồn tại như những “mỏ vàng” khuất lấp, chưa được khai thác hiệu quả. Thực tiễn quốc tế cho thấy, tài nguyên văn hóa chỉ thật sự trở thành nguồn lực phát triển khi được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và các giá trị có khả năng tham gia vào đời sống kinh tế-xã hội.
Nhìn sang các quốc gia trong khu vực và thế giới, không quốc gia nào trở thành cường quốc văn hóa chỉ nhờ truyền thống lâu đời hay kho tàng văn hóa phong phú. Thành công đến từ khả năng chuyển hóa bản sắc thành sản phẩm sáng tạo, đưa giá trị văn hóa bản địa vào đời sống đương đại và tiếp cận thị trường quốc tế.
Điện ảnh, du lịch và ẩm thực: Những điểm sáng ban đầu
Những năm gần đây, Việt Nam ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Điện ảnh Việt Nam liên tục xác lập kỷ lục mới về doanh thu phòng vé. Hàng loạt địa danh trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch thế giới. Ẩm thực Việt Nam liên tục được các tổ chức quốc tế uy tín vinh danh. Tuy nhiên, phần lớn các kết quả hiện nay vẫn mang tính điểm sáng đơn lẻ. Khả năng chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành giá trị kinh tế và thương hiệu còn hạn chế.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, đại biểu Quốc hội chia sẻ: “Để biến những lợi thế thành sức mạnh cạnh tranh cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng hệ sinh thái sáng tạo, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tăng cường liên kết giữa văn hóa với công nghệ, du lịch và thị trường.”
Bài học từ Hàn Quốc và Nhật Bản
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, không quốc gia nào xây dựng thành công thương hiệu văn hóa chỉ bằng một vài sản phẩm nổi tiếng. Làn sóng Hallyu (văn hóa Hàn Quốc) là kết quả đầu tư suốt nhiều thập niên cho công nghiệp nội dung, đào tạo nhân lực sáng tạo, phát triển doanh nghiệp văn hóa, mở rộng hệ thống phân phối và hỗ trợ tiếp cận thị trường quốc tế.
Chiến lược “Cool Japan” (Nhật Bản thú vị) không đơn thuần quảng bá anime, manga hay ẩm thực mà là tạo dựng hệ sinh thái giúp các giá trị văn hóa được tái sáng tạo bằng ngôn ngữ hiện đại và tiếp cận người tiêu dùng toàn cầu. Điểm chung của những mô hình thành công là sự liên kết chặt chẽ giữa văn hóa, du lịch, công nghệ, giáo dục, truyền thông và ngoại giao.
Xây dựng hệ sinh thái phát triển quốc gia
Một bộ phim thành công cần được kết nối với du lịch. Một di sản nổi tiếng cần gắn với các sản phẩm sáng tạo. Một nền tảng số cần trở thành kênh đưa nội dung văn hóa Việt Nam tới công chúng toàn cầu. Để làm được điều này, cần xây dựng hệ sinh thái phát triển quốc gia, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế; doanh nghiệp đầu tư và tổ chức thị trường; giới sáng tạo tạo ra nội dung; các địa phương phát huy lợi thế riêng; truyền thông và ngoại giao văn hóa mở rộng không gian lan tỏa.
Ông Jonathan Baker - Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam đánh giá: “Việt Nam đang sở hữu nguồn tài sản văn hóa rất lớn. Nếu biết kết nối di sản với sáng tạo, giáo dục và công nghệ, văn hóa sẽ trở thành động lực phát triển và là kênh hiệu quả để nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế.”
Hành trình từ quảng bá hình ảnh đến kiến tạo sức mạnh mềm
Từ những tầm nhìn và quyết sách, một hành trình mới đang được mở ra: chuyển từ tư duy quảng bá hình ảnh sang kiến tạo sức mạnh mềm; từ tổ chức hoạt động đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái văn hóa; từ giới thiệu giá trị sang tạo dựng ảnh hưởng; từ khai thác tài nguyên văn hóa sang phát triển kinh tế văn hóa và công nghiệp sáng tạo. Mục tiêu sâu xa là xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng, mang đặc trưng dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học và hiện đại.
