Chậu lúa xanh thay mai đào: Xu hướng Tết của người trẻ TP.HCM gắn với cội nguồn
Trong vài năm gần đây, tại Thành phố Hồ Chí Minh, một xu hướng mới nổi lên trong dịp Tết Nguyên đán: nhiều gia đình trẻ lựa chọn chưng chậu lúa xanh trong nhà thay vì các loại hoa truyền thống như mai, đào hay ly. Không chỉ đơn thuần là một trào lưu thời thượng để chụp ảnh check-in mạng xã hội, phía sau những chậu lúa xanh mướt ấy ẩn chứa khát vọng về sự no đủ, hoài niệm cội nguồn và cả nỗi nhớ ruộng đồng da diết trong lòng những người con phố thị.
Mang ruộng đồng vào không gian sống hiện đại
Chị Trần Thảo Vy, 31 tuổi, cư trú tại quận Bình Thạnh, TP.HCM, chia sẻ năm nay là năm thứ hai gia đình chị quyết định chưng chậu lúa thay vì chỉ cắm hoa ly hay trưng mai vàng như trước đây. "Nhà tôi ở chung cư, ba mẹ từ miền Tây lên ở cùng con cháu đã hơn 10 năm. Tết ở thành phố đủ đầy tiện nghi nhưng nhiều khi vẫn thiếu vắng cái cảm giác hương đồng gió nội. Năm ngoái tình cờ thấy người ta bán lúa chậu, tôi mua thử hai chậu đặt cạnh bàn thờ. Má tôi nhìn thấy mà rưng rưng xúc động", chị Vy kể lại.
Theo lời chị Vy, mẹ chị cả đời gắn bó với ruộng lúa ở tỉnh Đồng Tháp. Những ngày thơ ấu, chị từng theo mẹ ra đồng, lội bùn, lắng nghe tiếng lúa xào xạc trong làn gió chiều. "Má nói nhìn lúa là thấy Tết. Bởi với người nông dân, lúa trổ đòng, chắc hạt chính là báo hiệu một năm bội thu, có gạo ăn, có tiền lo cho con cái. Tự nhiên tôi nhận ra chậu lúa trong nhà không còn là món đồ trang trí đơn thuần nữa, mà như mang cả ký ức tuổi thơ ùa về trong căn hộ nhỏ bé này", chị Vy bộc bạch.
Không chỉ riêng gia đình chị Vy, anh Nguyễn Minh Phúc, 34 tuổi, sống tại quận Bình Thạnh, cũng chọn lúa chậu để làm mới không khí Tết. "Mấy năm trước tôi toàn chưng mai giả vì sợ mai thật khó chăm sóc. Năm nay thấy bạn bè đăng hình lúa chậu lên mạng xã hội, tôi tò mò mua một cặp về đặt hai bên cửa. Nhìn vừa mộc mạc, chân chất, lại vừa độc đáo lạ mắt", anh Phúc cho hay.
Theo anh Phúc, điều khiến anh ấn tượng nhất chính là cảm giác "thật" mà chậu lúa mang lại. "Mai, đào nhiều khi mang tính trang trí là chính. Còn lúa là thứ nuôi sống chúng ta mỗi ngày. Nhìn những bông lúa nặng trĩu cúi xuống, tôi thấy có gì đó rất Việt Nam, rất gần gũi và đầy ý nghĩa", anh Phúc chia sẻ thêm.
Ý nghĩa văn hóa sâu sắc và nhu cầu tìm về cội nguồn
Thạc sĩ Đỗ Huỳnh Ánh, từ Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, giải thích rằng trong quan niệm truyền thống, cây lúa gắn liền với nền văn minh lúa nước, nền tảng hình thành đời sống và văn hóa của người Việt. Lúa tượng trưng cho sự no đủ, phồn thực, cho ước vọng mưa thuận gió hòa. Do đó, việc đưa lúa vào không gian thờ cúng hay phòng khách ngày Tết cũng là cách gửi gắm mong muốn về một năm mới đủ đầy, sung túc.
Chị Lê Thị Hồng, 36 tuổi, một tiểu thương bán lúa chậu tại quận Bình Thạnh, cho biết mỗi dịp giáp Tết, chị nhập hàng trăm chậu lúa từ các tỉnh miền Tây về để bán. "Khách hàng mua đa phần là các gia đình trẻ, sống trong chung cư hoặc nhà phố. Họ thường nói chưng lúa để cầu tài lộc, làm ăn phát đạt. Thậm chí có người còn mua về đặt trước cửa công ty, cửa hàng như một lời chúc năm mới thuận buồm xuôi gió", chị Hồng tiết lộ.
Theo chị Hồng, lúa bán dịp Tết thường là loại đang trổ đòng hoặc vừa chín tới, hạt còn xanh pha vàng. "Khách thích nhất là loại lúa nặng hạt, bông cong xuống. Họ bảo nhìn vậy mới 'đã mắt', mới thấy sung túc và đầy hy vọng", chị Hồng vừa cười vừa nói.
Anh Trần Văn Tư, 32 tuổi, quê ở tỉnh Tây Ninh, người trực tiếp trồng và cung cấp lúa chậu cho các thương lái, chia sẻ: "Trước đây tôi chỉ trồng lúa ngoài ruộng. Vài năm gần đây, thương lái đặt trồng lúa trong chậu, chăm sóc kỹ lưỡng để đúng dịp Tết là trổ bông. Ban đầu tôi thấy lạ lẫm, nhưng giờ đây nó đã trở thành nguồn thu nhập thêm ổn định cho gia đình".
Anh Tư cho biết thêm, để có được những chậu lúa đẹp, người trồng phải canh thời gian gieo sạ thật chính xác. "Chậm hoặc sớm hơn vài ngày là lúa không trổ đúng Tết. Mà lúa phải xanh tươi, bông dài, hạt mẩy thì khách hàng mới ưng ý và chịu mua", anh nhấn mạnh.
Xu hướng nhất thời hay giá trị bền lâu?
Đối với nhiều người trẻ sinh ra ở nông thôn nhưng lập nghiệp nơi thành thị, chậu lúa ngày Tết còn là một cách xoa dịu nỗi nhớ quê hương da diết. Nguyễn Thị Mỹ Duyên, 26 tuổi, sống tại TP.HCM, tâm sự: "Tôi đi làm xa, có năm không kịp về quê ăn Tết. Mấy hôm trước đi ngang thấy người ta bán lúa chậu, tự nhiên nhớ nhà kinh khủng. Ở quê tôi, trước Tết là mùa lúa chín, cả cánh đồng vàng rực một màu. Tối đến nghe tiếng máy gặt ì ạch, mùi rơm mới thơm lừng. Thành phố thì không có những thứ đó".
Duyên quyết định mua một chậu lúa nhỏ đặt cạnh ban công phòng trọ. "Bạn cùng phòng hỏi sao không mua hoa cho đẹp, tôi chỉ cười. Với tôi, chậu lúa đó đẹp theo cách riêng của nó. Nó nhắc tôi nhớ mình từ đâu mà lớn lên, nhớ về nguồn cội sâu xa", Duyên nói.
Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, khi nhiều người trẻ lớn lên giữa những khối bê tông và ánh đèn cao ốc, hình ảnh cây lúa có thể trở nên xa lạ. Chính vì vậy, việc chưng lúa chậu dịp Tết cũng được xem như một cách "kết nối lại" với căn tính văn hóa, tìm kiếm sự cân bằng giữa hiện đại và truyền thống.
Thạc sĩ Đỗ Huỳnh Ánh nhận định: "Cây lúa chính là linh hồn của nền văn minh Việt. Khi người trẻ chủ động đưa lúa vào không gian sống ngày Tết, đó không chỉ là hành vi trang trí mà còn là biểu hiện rõ nét của nhu cầu tìm về cội nguồn, khát khao được hòa mình vào những giá trị văn hóa truyền thống".
Tuy nhiên, cũng có những ý kiến cho rằng chưng lúa chậu có thể chỉ là một trào lưu nhất thời, giống như nhiều "trend" trang trí Tết từng xuất hiện rồi nhanh chóng phai nhạt theo thời gian.
Anh Lâm Quốc Bảo, 32 tuổi, một người bán lúa chậu tại quận Bình Thạnh, nhìn nhận: "Khoảng 2 – 3 năm nay lúa chậu bán khá chạy, nhưng vẫn chỉ chiếm một phần nhỏ so với các loại cây cảnh truyền thống như mai, đào, cúc. Nhiều người mua vì thấy lạ, chụp hình đăng mạng xã hội. Không biết vài năm nữa xu hướng này còn giữ được sức hút hay không".
Tuy vậy, theo anh Bảo, dù là xu hướng hay không, việc cây lúa được quan tâm trở lại cũng là một tín hiệu tích cực. "Ít nhất người ta cũng nhắc đến hạt gạo, đến những người nông dân, đến ruộng đồng trong dịp Tết. Điều đó thật sự đáng quý và đáng trân trọng", anh Bảo nói.
Chị Đỗ Thị Quỳnh An, 31 tuổi, cư trú tại TP.HCM, chia sẻ suy nghĩ: "Tết không chỉ là dịp để trang trí cho đẹp mắt, mà còn là thời điểm để mỗi người nhìn lại hành trình một năm đã qua, gửi gắm những ước vọng cho năm mới. Một chậu lúa xanh tươi, bông nặng hạt, cúi đầu trước gió, hình ảnh ấy tự thân đã chứa đựng thông điệp sâu sắc về sự cần cù, khiêm nhường và hy vọng mãnh liệt".
