Khu bảo tồn văn hóa S’tiêng sóc Bom Bo – điểm sáng bảo tồn nghề truyền thống
Khu bảo tồn văn hóa S’tiêng sóc Bom Bo được quy hoạch trên diện tích hàng trăm ha, bao gồm nhà trưng bày, khu lưu trú và sân cộng đồng rộng rãi. Người S’tiêng có bốn nghề chính: dệt, nấu rượu cần, đan lát và rèn. Tại thôn Bom Bo, khoảng 80% phụ nữ vẫn biết dệt thổ cẩm, nhiều gia đình còn giữ khung dệt từ đời trước.
Qua bàn tay khéo léo của phụ nữ S’tiêng, những câu chuyện thế hệ bừng dậy trên từng vân hoa thổ cẩm. Mỗi tấm thổ cẩm là bản ghi chép bằng hoa văn, nối dài mạch ngầm văn hóa giữa nhịp sống hiện đại.
Ý nghĩa hoa văn thổ cẩm S’tiêng
Nghệ nhân Điểu Thị Xia, người dành cả thanh xuân bảo tồn nghề truyền thống, giải thích: “Đây là hoa văn tượng trưng cho mái tóc dài – vẻ đẹp phụ nữ S’tiêng, còn đây gọi là ôi cách – chuỗi hạt cườm mô phỏng trang sức truyền thống. Trong lễ hội, hạt cườm là vật dụng không thể thiếu. Hoa văn con cuốn chiếu mô tả sinh vật trong đời sống, vì người S’tiêng xưa gắn bó với thiên nhiên”.
Hoạt động trình diễn dệt tại khu bảo tồn
Hiện nay, hoạt động dệt được tổ chức trình diễn trực tiếp, cho du khách trải nghiệm và quan sát nghệ nhân dệt, là một trong những hoạt động thu hút nhiều khách nhất. Tuy nhiên, chị Xia cho rằng chưa đủ: “Phụ nữ S’tiêng ở thôn Bom Bo vẫn giữ nghề dệt mỗi ngày. Các bà, các cô tạo ra sản phẩm đa dạng nhưng không có nhà thiết kế, nhà may, nên sản phẩm chỉ dừng ở góc độ dệt thành vải. Một số phụ nữ trẻ phải bỏ nghề truyền thống để đi làm xí nghiệp”.
Di sản văn hóa quốc gia và hướng phát triển
Năm 2024, nghề dệt thổ cẩm và nghề đan gùi của người S’tiêng tại Bình Phước được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Năm 2025, Di tích lịch sử sóc Bom Bo được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích quốc gia. Vùng đất từng in đậm dấu ấn kháng chiến chống Mỹ nay đứng trước băn khoăn tìm hướng phát triển.
Những người trẻ như Điểu Thị Xia cố gắng duy trì nghề dệt, ghi chép phương pháp nhuộm màu tự nhiên từ vỏ cây và hạt truyền thống. Cô đang tìm cách cách tân sản phẩm để giảm thời gian sản xuất và giá thành.
Trải nghiệm GenZ tại khu bảo tồn
Khu bảo tồn S’tiêng sóc Bom Bo là một trong những “điểm chạm” của chương trình “Yêu lắm Việt Nam” do Báo Nhân Dân phối hợp triển khai, được gắn chip NFC để check-in. Du khách có thể trải nghiệm văn hóa độc đáo, hy vọng thổ cẩm S’tiêng sớm tiếp cận thị trường hiện đại mà vẫn thấm đẫm linh hồn vùng đất.
