Dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam diễn ra trong bối cảnh đặc biệt, khi công nghệ số thay đổi cách tiếp nhận thông tin, mạng xã hội làm mờ ranh giới giữa người sản xuất và người tiêu dùng tin tức, và trí tuệ nhân tạo tạo ra sản phẩm truyền thông với tốc độ chưa từng có. Trong dòng chảy ấy, báo chí cách mạng Việt Nam bước sang tuổi 101 với sứ mệnh không thay đổi: phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc và góp phần củng cố niềm tin xã hội.
Định hướng từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc gặp mặt 101 nhà báo tiêu biểu mang ý nghĩa định hướng sâu sắc. Ông nhấn mạnh báo chí phải góp phần củng cố niềm tin xã hội, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đấu tranh với thông tin sai trái, thù địch là nhiệm vụ thường xuyên, nhưng không chỉ bằng khẩu hiệu hay lập trường, mà phải bằng chứng cứ, lập luận, ngôn ngữ chuẩn mực, thái độ bình tĩnh và uy tín nghề nghiệp. Sản phẩm báo chí chính thống cần giúp người đọc, người xem thấy rõ lẽ phải, lợi ích chung, từ đó thêm tin tưởng và cùng hành động.
Thách thức từ sự bùng nổ thông tin
Trước đây, thách thức chính là thiếu thông tin, nhưng ngày nay là sự bùng nổ thông tin. Người dân không thiếu nguồn tiếp cận tin tức, mà thiếu khả năng phân biệt thông tin đúng sai, sự thật khách quan với nội dung bị bóp méo. Một xã hội càng nhiều thông tin càng cần nguồn tin đáng tin cậy. Vì thế, nhiệm vụ củng cố niềm tin xã hội của báo chí chưa bao giờ quan trọng như hiện nay.
Xây dựng niềm tin từ sự thật
Niềm tin xã hội không thể tạo ra bằng lời kêu gọi đơn thuần, mà được xây dựng từ sự minh bạch, tính xác thực của thông tin, phản ánh trung thực cuộc sống, dám nói sự thật, bảo vệ cái đúng, đấu tranh với cái sai và đặt lợi ích quốc gia, cộng đồng lên trên hết. Một bài báo tốt không chỉ cho biết điều gì đang xảy ra, mà còn giúp hiểu vì sao và cần hành động thế nào vì lợi ích chung.
Đấu tranh bằng chứng cứ và lập luận
Yêu cầu đấu tranh với thông tin sai trái bằng chứng cứ và lập luận là điểm đáng chú ý. Trong môi trường số, công chúng không dễ bị thuyết phục bởi khẩu hiệu chung chung, mà đòi hỏi dữ liệu, dẫn chứng, logic và tính minh bạch. Một quan điểm đúng nhưng thiếu căn cứ có thể không đủ sức thuyết phục. Ngược lại, thông tin xuyên tạc thường được ngụy trang bằng mảnh ghép sự thật. Vì vậy, báo chí phải nâng cao năng lực kiểm chứng, phân tích và phản biện.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là phản bác luận điệu sai trái, mà quan trọng hơn là làm cho giá trị đúng đắn, tiến bộ, nhân văn của con đường phát triển đất nước trở nên dễ hiểu, dễ tiếp nhận và thuyết phục. Khi người dân thấy thành tựu kinh tế - xã hội, nỗ lực cải cách thể chế, chuyển biến tích cực trong đời sống, hiểu mục tiêu chính sách và thấy mình là người thụ hưởng, niềm tin sẽ được củng cố từ thực tiễn.
Đổi mới nội dung, giữ vững chuẩn mực
Báo chí cần đổi mới cách làm nội dung, không thể bảo vệ cái đúng bằng sản phẩm khô cứng, xa rời nhu cầu công chúng. Trong thời đại cạnh tranh sự chú ý, báo chí phải nhanh hơn, sâu hơn, hấp dẫn hơn, nhưng không đánh đổi tốc độ lấy độ chính xác, hay sự hấp dẫn lấy giật gân, câu khách. Sức mạnh của báo chí cách mạng không phải số lượt xem, mà là khả năng dẫn dắt nhận thức xã hội trên nền tảng sự thật.
Thông điệp về "ngôn ngữ chuẩn mực" và "thái độ bình tĩnh" là lời nhắc nhở quan trọng. Không gian mạng chứng kiến hiện tượng cực đoan hóa quan điểm, công kích cá nhân, tranh luận bằng cảm xúc. Nếu báo chí bị cuốn vào vòng xoáy đó, sẽ tự đánh mất vai trò định hướng. Báo chí chính thống phải giữ gìn chuẩn mực ngôn ngữ, văn hóa và tranh luận. Mỗi tác phẩm cần thể hiện tính khách quan, trách nhiệm và tôn trọng công chúng.
Uy tín nghề nghiệp là tài sản lớn nhất
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh "uy tín nghề nghiệp" - tài sản lớn nhất của báo chí trong thời đại số. Công nghệ có thể thay đổi phương thức sản xuất tin tức, trí tuệ nhân tạo hỗ trợ viết bài, dựng hình, xử lý dữ liệu, nhưng không thể thay thế uy tín xây dựng từ đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và lòng tin của công chúng. Một tờ báo được tin cậy có sức ảnh hưởng lâu dài hơn nền tảng chạy theo lưu lượng truy cập.
Thách thức và cơ hội
Báo chí đối diện nhiều thách thức: áp lực tự chủ tài chính, cạnh tranh từ nền tảng xuyên biên giới, thay đổi hành vi tiếp nhận thông tin, nguy cơ mất nguồn thu quảng cáo, yêu cầu chuyển đổi số và ứng dụng AI. Quá trình sắp xếp, tinh gọn hệ thống báo chí đặt ra yêu cầu mới. Nhiều nhà báo đứng trước thay đổi lớn về môi trường công tác và cơ hội việc làm.
Tuy nhiên, lịch sử hơn một thế kỷ chứng minh báo chí cách mạng Việt Nam luôn trưởng thành trong khó khăn. Sức sống của báo chí không chỉ đến từ công nghệ hay mô hình vận hành, mà trước hết là lý tưởng phụng sự đất nước và Nhân dân. Khi xã hội phát triển, thông tin đa chiều, nhu cầu về tiếng nói trung thực, khách quan và có trách nhiệm càng cấp thiết. Giá trị cốt lõi của nghề báo vẫn không thay đổi: tôn trọng sự thật, bảo vệ lẽ phải và phụng sự lợi ích chung.
Kết luận
Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vừa là yêu cầu đối với hoạt động báo chí, vừa là lời khẳng định về vai trò không thể thay thế của báo chí cách mạng. Trong cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, báo chí cách mạng là lực lượng tiên phong. Đất nước cần những ngòi bút có trí tuệ để phân tích, bản lĩnh để đấu tranh, trách nhiệm để phụng sự và uy tín để dẫn dắt. Khi làm được điều đó, báo chí không chỉ phản ánh cuộc sống, mà còn góp phần kiến tạo niềm tin, hun đúc khát vọng phát triển và đồng hành cùng dân tộc trên con đường vươn tới tương lai.
Tác giả: PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa là Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Giáo dục.
