Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, Bến Nhà Rồng chứng kiến sự đổi thay, phát triển và biến đổi từng ngày của cảng thị Sài Gòn. Nơi đây không chỉ là một địa danh lịch sử đặc biệt mà còn là biểu tượng của ý chí, khát vọng và tầm nhìn vĩ đại đối với vận mệnh dân tộc, gắn liền với những quyết định quan trọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam.
Kiến trúc độc đáo và di sản nghệ thuật
Theo tài liệu của Bảo tàng Hồ Chí Minh - chi nhánh TP.HCM, trước đây nơi này là trụ sở của Tổng công ty vận tải Hoàng đế, một trong những công trình đầu tiên do thực dân Pháp xây dựng từ giữa năm 1862, đến cuối năm 1863 thì hoàn thành. Ngôi nhà đẹp, thoáng đãng ngập tràn cây cối xanh mướt nhìn ra sông Sài Gòn được thiết kế, xây dựng với lối kiến trúc phương Tây. Điều đặc biệt là trên nóc nhà gắn hai con rồng bằng gốm men xanh thanh mảnh, châu đầu vào mặt trăng đậm chất Á Đông, bốn góc mái nhà có bốn con cá hóa rồng - một kiểu trang trí quen thuộc của đình chùa Việt Nam. Do đó trụ sở của Tổng công ty vận tải Hoàng đế còn được gọi là Nhà Rồng và bến cảng cũng mang tên Bến Nhà Rồng.
Hành trình ra đi tìm đường cứu nước
Bến Nhà Rồng gắn liền với những ngày đầu trong cuộc trường chinh vạn dặm của Chủ tịch Hồ Chí Minh với khát vọng cháy bỏng: "Muốn ra nước ngoài xem nước Pháp và các nước làm như thế nào rồi trở về giúp đồng bào chúng ta". Theo tài liệu của cố học giả Nguyễn Đình Đầu công bố trong cuốn Tạp ghi Việt Sử Địa (do NXB Trẻ ấn hành): "Tàu Đô đốc Latouche Tréville do xưởng đóng tàu La Loire kiến tạo trong vùng Saint Nazaire, hạ thủy ngày 21.9.1903, đăng ký tại cảng Le Havre năm 1904. Đây là một trong những tàu cỡ lớn đầu thế kỷ 20, vừa chở người vừa chở hàng. Anh Ba tới xin việc tại trụ sở hãng ở lầu một Café La Rotonde tại số 2 Catinat và chính thức xuống tàu làm việc ngày 3.6.1911; hai ngày sau, tàu nhổ neo đi Singapore rồi sang Pháp."
Thương cảng hồi 1911 khá tấp nập, trang bị đầy đủ và ở vào đầu mối giao thông rất thuận lợi, chỉ dài 600 m mà có tới 6 đại lộ châu đầu vô bến. Đó là các đường Paul Blanchy (Hai Bà Trưng), Catinat (Đồng Khởi), Charner (Nguyễn Huệ), Krantz và Duperré - Hàm Nghi ngày nay.
Sức lan tỏa vượt thời gian của nhân cách lớn
Bảo tàng Hồ Chí Minh - chi nhánh TP.HCM tọa lạc ở Bến Nhà Rồng không chỉ được chứng nhận Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố mà còn là Bảo tàng hạng I trong hệ thống bảo tàng Việt Nam với nhiều tư liệu, hiện vật quý. Vào những ngày đầu tháng 5, trong không khí chuẩn bị mừng ngày sinh nhật Bác rộn ràng khắp nơi, hòa trong dòng người dân cả nước, nhiều du khách đến viếng Bác tại bảo tàng.
Cô giáo Phạm Thị Hường, đến từ Hà Nội, bộc bạch: "Trước đây, tôi luôn mong ước một lần được đến thăm Bến Nhà Rồng - nơi Bác ra đi tìm đường cứu nước với hai bàn tay trắng và một trái tim rực lửa yêu nước, thì giờ đã thành sự thật." Không ít du khách quốc tế khi đến đây cũng đã bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với một con người đã hiến trọn đời mình cho độc lập dân tộc và hòa bình thế giới. Những khoảnh khắc ấy chính là minh chứng sống động cho sức lan tỏa vượt thời gian của tư tưởng và nhân cách Hồ Chí Minh.
Gìn giữ di sản của Người
Gắn bó với bảo tàng hơn 10 năm trên cương vị giám đốc, bà Lưu Thị Tuyết Trinh luôn cảm thấy mình thật may mắn vì được thay mặt nhân dân gìn giữ di sản của Người. Bà chia sẻ: "Hạnh phúc lớn nhất đời tôi trong một thập niên qua là trực tiếp gặp gỡ những cá nhân, gia đình đang âm thầm lưu giữ những kỷ vật. Có những gia đình chưa một lần được gặp Bác ngoài đời thực, nhưng những gì liên quan đến Người: một bức ảnh cũ, một huy chương, hay một tờ báo, một quyển sách đều được gói ghém bằng tình cảm vẹn nguyên và cất giữ nơi trang trọng nhất, có nhà còn đặt lên bàn thờ cùng tổ tiên với sự tôn kính thiêng liêng."
Trưng bày nhiều hiện vật quý
Là bảo tàng duy nhất tại phía nam về Bác Hồ, Bảo tàng Hồ Chí Minh - chi nhánh TP.HCM đang lưu giữ và trưng bày rất nhiều tư liệu lịch sử, hiện vật quý xung quanh cuộc đời và sự nghiệp của Người, từ khi tuổi còn thơ ấu, ra nước ngoài hoạt động cách mạng đến lúc mất. Đặc biệt, mô hình Tàu Đô đốc Latouche Tréville, cùng những trang tư liệu số lượng các thủy thủ tàu, sổ theo dõi tàu ra vào cảng Sài Gòn tháng 6.1911 cũng được trưng bày nơi đây. Bên cạnh đó là các phòng chuyên đề về hoạt động cách mạng của Bác Hồ, tình cảm của người dân, bạn quốc tế đối với Bác, Bác Hồ với đồng bào miền Nam…
Bảo tàng hiện đang bảo quản, lưu giữ nhiều bộ sưu tập quý:
- Sưu tập Những kỷ vật của Bác Hồ: Là những món quà, phần thưởng Bác Hồ tặng đồng bào, cán bộ, chiến sĩ.
- Sưu tập Tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh: Gồm những tác phẩm điêu khắc giàu cảm xúc, khắc họa chân thực thần thái vĩ đại mà dung dị của Bác.
- Sưu tập Băng tang của đồng bào, cán bộ, chiến sĩ miền Nam sử dụng trong Lễ truy điệu Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1969.
- Sưu tập Bàn thờ và vật dụng thờ cúng Bác của nhân dân miền Nam: Trong bom đạn ác liệt, bất chấp sự kìm kẹp của kẻ thù, người dân vẫn âm thầm lập bàn thờ Bác ngay tại gia đình như thờ cúng người thân trong gia đình.
- Sưu tập Đồ nghề thợ mộc dùng xây dựng đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh.
