Trong cuốn sách “Để được tự do” của triết gia khắc kỷ Epictetus, bản dịch của Hoàng Ngọc Diệu do Nhã Nam và NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh ấn hành, có những lời dạy sâu sắc về cách ứng xử trong tập thể và nguyên tắc sống chừng mực.
Không kể lể chiến công trong tập thể
Epictetus khuyên: “Khi ở trong tập thể, đừng dông dài về những chiến công hay thử thách của mình. Có thể bản thân bạn cảm thấy hài lòng khi thuật lại những chuyện đó, nhưng người khác lại không hào hứng nghe chuyện từng xảy đến với bạn.” Lời dạy này nhắc nhở rằng việc tự khoe khoang dễ gây phản cảm và khiến người xung quanh mất thiện cảm.
Tránh tỏ ra hài hước thô tục
Triết gia cũng cảnh báo: “Đừng cố tỏ ra hài hước, hành vi này dễ biến thành thô tục và cũng dễ khiến những người chung quanh nghĩ không hay về bạn.” Khi gặp những câu chuyện tục tĩu, ông dạy phải biết cách phản ứng: “Hãy khiển trách người khơi mào nếu bạn thấy phải lúc, còn không, hãy tỏ vẻ không hài lòng bằng cách sự im lặng, đỏ mặt, tía tai và cau mày.”
Cơ thể là thước đo cho nhu cầu
Epictetus đưa ra nguyên tắc sống chừng mực: “Cơ thể là tiêu chuẩn đo lường chính xác cho nhu cầu tích lũy của mỗi người, giống như bàn chân là thước đo cho chiếc giày. Nếu tuân theo nguyên tắc này, bạn sẽ luôn giữ chừng mực, còn nếu vượt quá giới hạn cuối cùng, bạn sẽ dễ rơi xuống vực thẳm.” Ông so sánh: “Điều này tương tự chiếc giày vượt quá những gì bàn chân yêu cầu; đầu tiên là một chiếc giày mạ vàng, tiếp theo là một chiếc giày được thêu chỉ tím. Một khi đã vượt quá giới hạn thì sẽ không còn giới hạn nào nữa.”
Những lời dạy này nằm trong trang 72-75 của tác phẩm “Để được tự do” do A. A. Long tuyển dịch sang tiếng Anh và giới thiệu, Hoàng Ngọc Diệu chuyển ngữ sang tiếng Việt. Đây là những bài học thực tiễn giúp mỗi người sống hòa hợp trong tập thể và giữ được sự cân bằng trong cuộc sống.
