Đằng sau hình ảnh phòng thay đồ luôn ngăn nắp của đội tuyển bóng đá Nhật Bản hay những khán đài được các cổ động viên dọn sạch là một triết lý mang tên “Con chim bay không để lại vết”.
Thói quen được rèn từ nhỏ
Nozomi Morgan, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Michiki Morgan Worldwide và là chuyên gia về lãnh đạo liên văn hóa, vẫn nhớ như in lần chuyển từ Seattle (Mỹ) đến Tokyo (Nhật Bản) khi mới 8 tuổi, một phần vì trải nghiệm học đường hoàn toàn khác biệt.
“Một trong những điều đầu tiên khiến tôi ngạc nhiên là bạn phải cởi giày đi ngoài đường và thay bằng giày đi trong nhà. Mục tiêu là giữ cho không gian bên trong sạch nhất có thể”, bà nói.
Nhưng đó mới chỉ là khởi đầu. Cha mẹ bà chuẩn bị cho con gái một chiếc zokin, loại giẻ lau mà học sinh phải mang theo mỗi ngày.
“Mỗi đứa trẻ đều có một chiếc giẻ riêng, được may từ nhiều mảnh vải tái chế ghép lại với nhau và có ghi tên của mình. Tôi nhớ rất rõ nhiệm vụ đầu tiên ở trường là dọn dẹp lớp học”, bà kể.
Tất cả bàn ghế được dồn lên phía trước lớp; học sinh quét dọn rồi dùng những chiếc giẻ nhỏ để lau sàn.
“Cảm giác giống như một trò chơi hơn là công việc nhà. Đó đơn giản là điều mà tất cả chúng tôi cùng làm”, bà cho biết.
Morgan cho biết trong suốt những năm tiểu học và trung học cơ sở, học sinh dọn dẹp mọi nơi, từ quét lá trên cầu thang đến cọ rửa nhà vệ sinh.
“Người Nhật có câu: Con chim bay đi không để lại dấu vết”, bà cho biết, đề cập đến triết lý sống của người dân quốc gia này.
Khi còn nhỏ, Hirokazu Tsunoda từng không thích trải nghiệm này. “Tôi từng rất khó chịu và nghĩ rằng tại sao chúng ta phải làm việc này? Lớp học vốn đã không bẩn, ai cũng bỏ rác đúng chỗ cơ mà”, ông nói.
Nhưng giờ đây khó ai nhận ra ông từng suy nghĩ như vậy.
Từ năm 2008, Tsunoda đã tham dự nhiều kỳ Olympic và World Cup, luôn góp sức dọn dẹp rác mà khán giả để lại trên khán đài.
“Đây không phải nơi bạn có thể làm bất cứ điều gì chỉ vì đã mua vé vào cửa. Đối với chúng tôi, đó là một không gian thiêng liêng. Nếu thực sự yêu thích điều gì đó, bạn sẽ không muốn nơi mình trân trọng trở nên bừa bộn. Vì vậy, bạn sẽ nhặt rác lên”, ông nói.
Tsunoda cho biết chỉ đến khi trưởng thành, trong lúc giúp dọn dẹp tại trường học của con gái, ông mới thực sự hiểu giá trị của việc giữ gìn vệ sinh và không xả rác.
“Có những người chỉ trích người hâm mộ Nhật Bản nhặt rác ở sân vận động, nói rằng chúng tôi chỉ muốn gây chú ý hoặc 'làm màu'. Nhưng điều tôi muốn nói với họ là: Hãy thử làm một lần. Nhặt phần thức ăn thừa hoặc cốc nước uống dở của người khác thực sự rất khó chịu. Nhưng một khi đã trải qua cảm giác đó, bạn sẽ ít có khả năng trở thành người xả rác hơn”, ông chia sẻ.
Bồi đắp tinh thần tình nguyện
Và sự ngăn nắp này không chỉ có các cổ động viên trên khán đài thực hiện. Dù thắng hay thua, tại World Cup 2018 và 2022, phòng thay đồ của đội tuyển Nhật Bản luôn được để lại trong tình trạng sạch bóng. Dấu vết duy nhất còn sót lại là một bức thư cảm ơn cùng vài con hạc giấy origami.
Tám năm trước, đội trưởng tuyển Nhật Bản tại World Cup 2018 Makoto Hasebe từng bày tỏ sự tự hào về thói quen ngăn nắp của các cầu thủ và cổ động viên Nhật Bản.
“Vì sống ở nước ngoài phần lớn thời gian và thường xuyên cùng đội tuyển đến nhiều quốc gia khác nhau, tôi thường cảm thấy không có nơi nào có đường phố sạch như Nhật Bản. Tôi tin rằng đất nước Nhật Bản và người dân Nhật Bản sở hữu một tinh thần tuyệt vời. Tôi tự hào về điều đó không chỉ với tư cách một cầu thủ bóng đá mà còn là một công dân Nhật Bản”, ông nói.
Tsunoda cho biết ông luôn mang theo túi đựng rác dự phòng khi đi xem bóng đá, và ngày càng có nhiều cổ động viên nước ngoài tham gia dọn dẹp.
“Thực tế, đôi khi số người không phải Nhật Bản tham gia còn nhiều hơn người Nhật. Và trong những khoảnh khắc đó, tôi luôn cố tình cảm ơn họ thật to”, ông cho hay.
Ông cũng phản bác quan điểm cho rằng việc người hâm mộ tự dọn rác có thể làm mất việc của nhân viên vệ sinh.
“Cuối cùng thì sân vận động sạch sẽ hơn, không ai thiệt hại gì, còn các tình nguyện viên và nhân viên vệ sinh có thể về nhà sớm hơn”, ông giải thích.
Ông Tsunoda tin rằng việc nhặt rác vô tư chính là cánh cửa dẫn đến tinh thần tình nguyện rộng lớn hơn.
Ông cho biết mình đã tham gia hơn 200 hoạt động hỗ trợ tại các khu vực thiên tai và, thông qua các chương trình gây quỹ cộng đồng, đã đưa nhiều trẻ em chịu ảnh hưởng bởi thảm họa tới xem World Cup để có những trải nghiệm tích cực.
Theo ông, 7 em nhỏ bị ảnh hưởng bởi trận động đất trên bán đảo Noto năm 2024 sẽ được đưa tới Dallas để xem trận đấu giữa Nhật Bản và Hà Lan.
“Tôi định nghĩa hoạt động tình nguyện là chữa lành những vấn đề của người khác. Đó có thể chỉ đơn giản là nhặt một mẩu rác, có thể là nhường ghế cho người cao tuổi, có thể là nói với ai đó đang mang đồ nặng rằng để tôi giúp bạn. Trong tất cả những cách để giải quyết khó khăn cho người khác, tôi nghĩ nhặt rác là việc dễ bắt đầu nhất và ai cũng có thể làm. Và tôi tin rằng bản năng tình nguyện đó tồn tại trong phần lớn người Nhật”, ông giải thích.
