Phương pháp ăn dặm tự chỉ huy (BLW) là gì?
Ăn dặm tự chỉ huy (Baby-Led Weaning - BLW) là phương pháp chuyển dần trẻ từ chế độ bú sữa mẹ hoặc sữa công thức sang chế độ ăn kết hợp với thực phẩm đặc. Theo Viện Hàn lâm Nhi khoa Mỹ (AAP), phần lớn trẻ có thể bắt đầu ăn dặm vào khoảng 6 tháng tuổi, dù một số trường hợp có thể sẵn sàng sớm hơn, từ khoảng 4 tháng, tùy vào sự phát triển.
Khác với phương pháp truyền thống, BLW không tập trung vào việc cha mẹ đút từng thìa thức ăn xay nhuyễn. Thay vào đó, trẻ được tự cầm và tự ăn theo tốc độ của mình. Với các món mềm như khoai tây nghiền, sữa chua hay phô mai tươi, cha mẹ có thể đưa cho trẻ một chiếc thìa an toàn và hướng dẫn cách sử dụng. Trẻ cũng không bị ép ăn hết khẩu phần mà được dừng lại khi cảm thấy no.
Ưu điểm và hạn chế của BLW
AAP cho biết hiện vẫn còn rất ít nghiên cứu chất lượng cao chứng minh những lợi ích sức khỏe của BLW. Tuy nhiên, phương pháp này được cho là có thể giúp trẻ làm quen với nhiều hương vị và kết cấu thực phẩm khác nhau từ sớm, qua đó giảm nguy cơ kén ăn khi lớn lên. BLW cũng khuyến khích sử dụng thực phẩm tươi, nguyên bản thay vì các sản phẩm ăn dặm xay nhuyễn chế biến sẵn.
Một ưu điểm khác là trẻ được quyền quyết định khi nào đã no, thay vì bị ép ăn hết khẩu phần. Điều này có thể giúp hình thành khả năng tự điều chỉnh lượng ăn, từ đó góp phần giảm nguy cơ béo phì trong tương lai. Ngoài ra, việc tự cầm nắm thức ăn, sử dụng thìa, nhai và nuốt còn hỗ trợ phát triển kỹ năng vận động tinh.
Tuy nhiên, BLW cũng đi kèm một số hạn chế. Do được tự lựa chọn món ăn, trẻ có thể chỉ thích trái cây hoặc một vài thực phẩm nhất định mà từ chối thịt, phô mai hay các nguồn thực phẩm giàu năng lượng và protein cần thiết cho tăng trưởng. Thực đơn tự ăn cũng có nguy cơ thiếu sắt cùng các vitamin, khoáng chất và vi chất thiết yếu khác.
Nguy cơ hóc nghẹn và cách phòng tránh
Nguy cơ hóc nghẹn cũng là mối quan tâm lớn của nhiều phụ huynh. AAP cảnh báo những video ghi lại cảnh trẻ cắn nguyên chiếc đùi gà hoặc đồ ăn kích thước lớn có thể trông đáng yêu nhưng lại tiềm ẩn nguy hiểm. Dù vậy, một số nghiên cứu cho thấy nếu được chuẩn bị thức ăn đúng cách và giám sát cẩn thận, BLW không làm tăng nguy cơ hóc nghẹn so với phương pháp ăn dặm truyền thống.
Để hạn chế nguy cơ hóc nghẹn, trẻ nên được ngồi trên ghế ăn chuyên dụng có dây an toàn. Thức ăn cần được cắt thành các thanh dài vừa tay cầm, tương tự một củ cà rốt non, để trẻ có thể cầm một đầu và nhai đầu còn lại. Không nên cắt rau, trái cây hoặc thịt thành những lát tròn như đồng xu vì dễ làm tăng nguy cơ tắc đường thở.
Lưu ý khi áp dụng BLW
AAP nhấn mạnh rằng trong suốt giai đoạn làm quen với thức ăn đặc, sữa mẹ hoặc sữa công thức vẫn là nguồn dinh dưỡng quan trọng, giúp bổ sung năng lượng, sắt, vitamin và khoáng chất. Cha mẹ nên tiếp tục cho trẻ bú hoặc uống sữa công thức giữa các bữa ăn hoặc kết hợp cùng thức ăn đặc.
Cha mẹ cũng nên ưu tiên những thực phẩm mềm mà trẻ có thể nghiền bằng lợi hoặc nhai với vài chiếc răng đầu tiên, như chuối chín, bơ, các loại quả mọng, bông cải xanh hoặc cà rốt hấp mềm. Thịt nạc xé nhỏ, trứng, sữa chua và phô mai là những nguồn protein phù hợp. Trong suốt bữa ăn, cần theo dõi sát phản xạ nôn ọe và dấu hiệu hóc nghẹn, đồng thời điều chỉnh nếu thức ăn quá cứng hoặc miếng cắt quá lớn. Trước khi bắt đầu ăn theo chế độ BLW, AAP khuyến cáo phụ huynh nên trao đổi với bác sĩ nhi khoa hoặc bác sĩ gia đình để đánh giá mức độ sẵn sàng của trẻ và xây dựng kế hoạch ăn dặm phù hợp, an toàn với từng trường hợp.
