Trong tiến trình lịch sử, người Việt Nam khu vực Đồng bằng sông Hồng đã hình thành và lưu giữ nhiều nét văn hóa độc đáo, phong cách sống riêng trên cơ sở tiếp nhận, sàng lọc yếu tố văn hóa Đông - Tây. Qua hàng nghìn năm, môi trường văn hóa nơi đây với hạt nhân là văn hóa gia đình vẫn bảo lưu nền nếp gia phong truyền thống, đóng vai trò quan trọng trong đời sống gia đình và xã hội.
Hệ thống di tích, danh thắng và chợ truyền thống
Giá trị văn hóa vùng còn thể hiện ở sự đa dạng trong các biểu đạt văn hóa, gồm: hệ thống di tích (khảo cổ, lịch sử, tôn giáo tín ngưỡng, kiến trúc nghệ thuật); hệ thống danh thắng; hệ thống bảo tàng, nhà lưu niệm; hệ thống chợ (chợ phiên, chợ cóc, chợ đình, chợ xanh, chợ đêm, chợ đầu mối…).
Tại hội thảo “Những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Thực trạng và giải pháp”, PGS, TS Nguyễn Thị Phương Châm, Viện Nghiên cứu văn hóa, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chia sẻ: “Đồng bằng sông Hồng là nơi tập trung hệ thống các làng cổ, có nhiều phong tục, tri thức dân gian gắn với đời sống thường ngày, đời sống sản xuất, đời sống nghi lễ cùng các hoạt động cộng đồng; hay hệ thống các tri thức liên quan thời tiết, kinh nghiệm sản xuất, ứng xử, dưỡng sinh trị bệnh… Vùng còn là cái nôi của nhiều loại hình văn học, nghệ thuật tạo hình, nghệ thuật biểu diễn,… từ truyền thống đến hiện đại, từ dân gian đến bác học.”
Đặt con người làm trung tâm phát triển
Thế giới đang trong tiến trình xác lập trật tự mới với chuyển biến nhanh, phức tạp. Các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống cùng tác động của cách mạng khoa học, công nghệ đang làm thay đổi căn bản chuẩn mực ứng xử và hệ giá trị văn hóa, đặt ra nhu cầu cấp thiết về định vị hệ giá trị quốc gia.
Nghị quyết số 80-NQ/TW (7/1/2026) của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định xây dựng con người Việt Nam là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực quan trọng nhất của phát triển bền vững. Văn hóa được đặt vào vị trí trung tâm chiến lược, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển văn hóa với xây dựng con người toàn diện.
Mục tiêu cụ thể của Nghị quyết 80-NQ/TW
Nghị quyết đặt mục tiêu đẩy mạnh xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; thống nhất trong đa dạng; mang đặc trưng dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học, hiện đại. Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số. Phát triển văn học, nghệ thuật xứng tầm lịch sử văn hóa dân tộc và tầm vóc đất nước trong kỷ nguyên mới. Cơ bản hoàn thành tu bổ, tôn tạo các di tích quốc gia đặc biệt; phục hồi, bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, nghệ thuật truyền thống có nguy cơ mai một. Đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp văn hóa; hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp công nghiệp văn hóa, nghệ thuật sáng tạo.
Theo GS, TS Phùng Hữu Phú, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Trưởng ban thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương, “điều quan trọng nhất vẫn là làm thế nào để nghị quyết đi vào cuộc sống, từ văn bản trở thành hành động, từ nhận thức trở thành những chuyển động thực tế trong cộng đồng, cùng lan tỏa, thấm sâu và phát triển.”
Giải pháp đồng bộ và trách nhiệm toàn xã hội
Trong thời gian trước mắt và lâu dài, theo nhiều chuyên gia, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp đột phá: Đặt con người làm trung tâm, hoàn thiện thể chế pháp luật văn hóa và chuyển hóa tinh thần nghị quyết thành hành động cụ thể tại mỗi địa phương, mỗi cấp, ngành. Cần nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân về vai trò của văn hóa. Mỗi người cần hiểu rằng xây dựng văn hóa không phải nhiệm vụ riêng của ngành văn hóa mà là trách nhiệm của toàn xã hội, từ giữ gìn đạo đức, lối sống, ứng xử văn minh trong gia đình, trường học, cơ quan đến bảo tồn di sản, phát huy bản sắc dân tộc và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.
Hà Nội tiên phong trong công nghiệp văn hóa
Hà Nội đang là địa phương tích cực phát triển công nghiệp văn hóa. Năm 2025, nhiều sự kiện và sản phẩm văn hóa, nghệ thuật quy mô lớn được tổ chức, nổi bật là các chương trình nghệ thuật kỷ niệm ngày lễ lớn. Thành phố xây dựng chuỗi sản phẩm khai thác giá trị di tích, di sản, làng nghề truyền thống; công bố hơn 20 sản phẩm du lịch đêm, như tour “Đêm thiêng liêng” tại di tích Nhà tù Hỏa Lò, “Tinh hoa đạo học” tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, “Ngọc Sơn đêm huyền bí” tại đền Ngọc Sơn.
Thách thức chuyển đổi số và tinh thần học tập
Bên cạnh những thành tựu, việc chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đặt ra nhiều thách thức. Những vùng đất nuôi bền tinh thần học tập cần tiếp tục được phát huy để thích ứng với kỷ nguyên mới.
