Chuyên gia giải thích chuỗi 8 năm không có 30 Tết: Chỉ là trùng hợp ngẫu nhiên
Theo chuyên gia, chuỗi 8 năm liên tiếp không có ngày 30 Tết chỉ là một sự trùng hợp ngẫu nhiên, không hề mang tính quy luật của lịch pháp. Điều này được nhấn mạnh trong bối cảnh giao thừa năm Bính Ngọ 2026 sẽ là giao thừa thứ ba liên tiếp diễn ra vào ngày 29 tháng Chạp.
Giao thừa năm 2026 tiếp tục không có 30 Tết
Giao thừa Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026 dự kiến diễn ra vào thứ hai đầu tuần, ngày 16 tháng 2 dương lịch, nhằm ngày 29 tháng Chạp. Ngày này nằm trong tiết Lập xuân, còn gọi là ngày Tân Dậu, tháng Kỷ Sửu, năm Ất Tỵ. Theo phân tích, phải đến năm Nhâm Tý 2033, người Việt mới có thể "gặp lại" ngày 30 Tết. Như vậy, sau giao thừa năm nay, người dân sẽ phải đón thêm 5 lần giao thừa vào đêm 29 Tết trước khi chứng kiến lại đêm 30 tháng Chạp.
Ngày trừ tịch vào 29 Tết có bị ảnh hưởng?
Anh Phạm Vũ Lộc, nghiên cứu viên tại Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nhận định việc 8 năm liên tục không có 30 Tết là điều ngẫu nhiên và bình thường trong âm lịch. Anh Lộc giải thích: "Tết Nguyên đán nước ta có ngày trừ tịch là ngày cuối cùng của năm cũ. Ngày này thường được dân gian gọi nôm na là ngày 30 Tết. Tuy vậy, ngày cuối năm không nhất thiết là ngày 30 tháng Chạp mà còn có thể là ngày 29. Dù đó là ngày 29 hoặc 30 thì cũng không ảnh hưởng gì đến các phong tục Tết cổ truyền vẫn được nhân dân ta lưu truyền và thực hành hàng năm."
Nguyên nhân từ cơ chế âm lịch
Chuyên gia cho biết âm lịch phải theo sát sự thay đổi pha của mặt trăng, từ không trăng, trăng lưỡi liềm, trăng bán nguyệt, trăng khuyết, trăng tròn và ngược lại. Mỗi tháng bắt đầu vào ngày không trăng, tức là ngày mà mặt trăng ở cùng phía với mặt trời. Thời điểm này được gọi là điểm sóc và nó rơi vào ngày nào thì ngày đó sẽ là ngày mùng 1 đầu tháng âm lịch.
Thời gian từ điểm sóc này tới điểm sóc tiếp theo, gọi là tuần trăng, dài ngắn tùy mỗi tháng. Đó là do quỹ đạo của trái đất quanh mặt trời và quỹ đạo của mặt trăng quanh trái đất là hình bầu dục chứ không tròn, nên tốc độ di chuyển của mặt trời và mặt trăng trên bầu trời không đều. Điều này khiến cho thời gian để chúng gặp lại nhau, gọi là giao hội, hàng tháng không bằng nhau.
Tuần trăng dài trung bình 29 ngày 12 giờ 44 phút và dao động hơn kém giá trị này tới 7 tiếng đồng hồ. Hệ quả là từ điểm sóc này, tính là ngày mùng 1, tới điểm sóc tiếp theo có thể rơi vào ngày thứ 30 hoặc sang ngày thứ 31. Ngày này trở thành ngày mùng 1 tháng tiếp theo và tháng trước đó tương ứng sẽ có 29 hoặc 30 ngày, gọi là tháng thiếu hoặc đủ.
Không có quy luật cố định
Với trình độ tính toán ngày nay, độ chính xác của các thông số có thể vượt qua hàng giây. Việc độ dài tuần trăng và điểm sóc thay đổi từng tháng phụ thuộc vào nhiều yếu tố nên không thể định ra quy luật mà phải tính toán chính xác theo thực tế mỗi tháng. Không riêng gì tháng Chạp, tháng âm lịch nào cũng có thể thiếu hoặc đủ.
Chuyên gia cũng lưu ý rằng nhiều người vẫn lầm tưởng độ dài một tháng âm lịch được quy ước giống như tháng dương lịch, trong khi thực ra nó phụ thuộc vào thực tế như trên. Đó vừa là yếu tố phi quy ước và khó dự tính, nhưng cũng vừa là yếu tố quan trọng đảm bảo tính chính xác của âm lịch nước ta, vượt trội hơn các loại âm lịch quy ước khác trên thế giới.
