Tại cảng cá Tiên Châu (xã Tuy An Đông, tỉnh Đắk Lắk), những chiếc tàu lần lượt cập bến sau hơn 20 ngày lênh đênh trên biển. Từ boong tàu, từng con cá ngừ đại dương ánh bạc được kéo lên bờ, chuyển đến thương lái. Ngư dân Nguyễn Văn Hiệp (chủ tàu PY90649TS) cùng bạn thuyền chuyển những con cá cuối cùng xuống cảng. Ông cho biết chuyến biển này tàu ông câu được hơn 40 con cá ngừ đại dương. Có tàu trúng lớn tới 70 con, nhưng cũng có tàu chỉ được khoảng 20 con sau nhiều tuần bám biển.
Hành trình 30 năm gắn bó với cá ngừ đại dương
Với ông Hiệp, nghề câu cá ngừ đại dương không đơn thuần là kế sinh nhai mà gần như đã trở thành một phần cuộc đời. Theo ông, nghề này bắt đầu vào đầu thập niên 1990. Trong một chuyến đi biển, ngư dân Phú Yên tình cờ nhặt được những đoạn dây câu trôi dạt, mắc những con cá lạ với thân hình to lớn. Chúng có lưng gù và thịt đỏ như thịt bò nên gọi là cá bò gù (cá ngừ đại dương). Thời điểm đó, cá ngừ đại dương vẫn còn là thứ cá lạ, hiếm người hiểu về giá trị nên chỉ cắt khúc bán ở chợ, rẻ tiền mà cũng ít được ưa chuộng.
Sau này, khi các thương lái Đài Loan (Trung Quốc), Nhật Bản tìm đến thu mua, giá cá dần được nâng lên từ 7.000 đến 21.000 đồng/kg. “Khoảng những năm 2000, có thời điểm cá ngừ thực sự là lộc biển. Ai biết làm ăn, dành dụm thì xây được nhà cửa đàng hoàng, nuôi con ăn học”, ông Hiệp nhớ lại.
Nghề cực khổ nhất trong các nghề biển
Bắt đầu những chuyến biển đầu tiên từ năm 18 tuổi, cho đến khi tóc đã pha sương, ông Hiệp cũng như bao ngư dân vùng này đều hiểu, biển cả chưa bao giờ là dễ dàng. “Câu cá ngừ đại dương được coi là nghề cực khổ nhất trong các nghề biển vì luôn tiềm ẩn vô vàn rủi ro. Nhiều chuyến đi, biển bạc lòng người”, ông Hiệp trầm giọng, nhắc nhớ về những lần gặp bão to, sóng lớn ngoài khơi xa, những lần máy tàu hỏng, nhiên liệu, lao động thiếu, những chuyến biển lỗ tổn.
Đặc biệt, hơn 10 năm nay, khi ngành thủy sản Việt Nam bị Ủy ban châu Âu (EC) áp thẻ vàng, giá cá ngừ theo đó cũng bấp bênh. Nguồn lợi thủy sản suy giảm khiến việc đánh bắt ngày càng thêm khó khăn. Ngư trường bị thu hẹp, sản lượng không ổn định, nhiều tàu phải chuyển đổi phương thức khai thác. Theo các ngư dân, trước đây chỉ cần vài ngày là có thể gặp luồng cá lớn, nhưng hiện nay tàu phải đi xa hơn và mất nhiều thời gian hơn.
Áp lực thẻ vàng và tương lai bấp bênh
Ẩm thực cá ngừ đại dương xuất hiện tại nhiều nước lớn như Mỹ, Canada, Đức, Nhật Bản, Thái Lan… nhưng ít ai biết được đó là kết tinh của mồ hôi, những đêm thức trắng trên biển và cả những lần đối đầu với hiểm nguy. Ngư dân Bùi Văn Sông (phường Phú Đông), bùi ngùi chia sẻ, ngành cá ngừ - một thế mạnh xuất khẩu gần tỷ đô, là niềm tự hào của thủy sản lại đang phải đối mặt với những rào cản khiến lợi thế dần bị bào mòn. Ngư dân gần như không tham gia vào các khâu sau cùng của chuỗi giá trị nên lợi nhuận thu được còn hạn chế, thị trường bị thu hẹp, ngư dân lao đao. Khi chi phí tăng cao, lợi nhuận chưa chắc đảm bảo thì câu chuyện về kế sinh nhai là điều ngư dân băn khoăn, trăn trở.
