Minh bạch và bền vững: Chìa khóa cho hoạt động thiện nguyện tại Việt Nam
Bên thềm xuân mới, Nhân Dân cuối tuần đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Túc (Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam), nhà thơ Nguyễn Quang Thiều (Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam) và anh Nhâm Quang Văn, Tổng đội trưởng Đội cứu hộ, cứu nạn 116 – đơn vị được vinh danh hạng mục Dự án Truyền cảm hứng – Giải thưởng Hành động vì Cộng đồng 2025, về những vấn đề nóng hổi xung quanh hoạt động thiện nguyện.
Minh bạch – yếu tố sống còn
Ông Nguyễn Túc nhấn mạnh: “Thiện nguyện là truyền thống rất tốt đẹp của dân tộc ta, góp phần tạo nên tình đoàn kết. Tuy nhiên, trong giai đoạn kinh tế phát triển, cần cảnh giác với việc lợi dụng lòng tốt vì lợi ích cá nhân.” Ông cho biết, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã đóng góp vào dự thảo Nghị định mới về quỹ xã hội, quỹ từ thiện để hoàn thiện khung pháp lý, giải quyết các vướng mắc thực tiễn.
Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều chia sẻ: “Khi hoạt động thiện nguyện sinh ra từ tình thương yêu thật sự, nó đã chứa đựng tính minh bạch. Cần công khai danh tính, mục đích và đối tượng nhận hỗ trợ.” Anh Nhâm Quang Văn bổ sung: “Minh bạch là yếu tố sống còn. Mỗi tổ chức cần công khai rõ ràng mục tiêu, cách thức vận động và phân bổ nguồn lực, với báo cáo định kỳ.”
Vai trò của Nhà nước trong quản lý và hỗ trợ
Ông Nguyễn Túc đề xuất: “Cá nhân làm thiện nguyện nên đăng ký với Mặt trận để được giám sát. Nguồn quyên góp có thể chuyển về Bộ Tài chính để đảm bảo công khai.” Dự thảo Nghị định nhấn mạnh vai trò giám sát của Nhà nước, với quy định cấm các hoạt động trục lợi và chính sách thưởng phạt phân minh.
Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều cho rằng: “Nhà nước cần tham gia để tạo hành lang pháp lý, giúp điều phối hiệu quả và ngăn chặn hành vi ‘kinh doanh lòng tốt’.” Anh Nhâm Quang Văn nhấn mạnh: “Nhà nước cần hoàn thiện pháp luật để các tổ chức hoạt động thuận lợi, đặc biệt trong các tình huống khẩn cấp như cứu hộ.”
Giải quyết từ gốc để đảm bảo tính bền vững
Ông Nguyễn Túc nêu ý kiến: “Muốn bền vững, cần sự hỗ trợ mạnh mẽ của Nhà nước về giáo dục, y tế và chuyên môn cho các trung tâm như trẻ mồ côi, giúp họ có định hướng lâu dài.” Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều đề xuất: “Nên thành lập các Quỹ xã hội theo luật pháp, như Quỹ khuyến học hay Quỹ trẻ em mồ côi, để hoạt động không bị động và đến đúng đối tượng.”
Anh Nhâm Quang Văn chia sẻ: “Ngoài cứu trợ khẩn cấp, cần hỗ trợ sinh kế, nâng cao nhận thức và kỹ năng phòng tránh rủi ro cho cộng đồng. Với đội cứu hộ, tính bền vững còn ở việc đào tạo lực lượng kế cận và đầu tư trang thiết bị.”
Đo lường hiệu quả và khuyến khích cộng đồng tham gia
Ông Nguyễn Túc nhấn mạnh: “Cần có sự giám sát của cơ quan nhà nước và nhân dân, hình thành tổ chức tự giám sát để đảm bảo nguồn lực được sử dụng hiệu quả.” Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều cho biết: “Hiệu quả được đánh giá qua số người tham gia và việc sử dụng vật chất đúng mục đích, đòi hỏi công khai thông tin.” Anh Nhâm Quang Văn bổ sung: “Cần tiêu chí rõ ràng như số người được cứu, mức độ ổn định sau hỗ trợ, và hậu kiểm sau mỗi chương trình.”
Về khuyến khích cộng đồng, ông Nguyễn Túc nói: “Nhiều người thành đạt muốn báo đáp xã hội, cần hướng dẫn họ làm đúng cách.” Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều nhấn mạnh: “Sự hiệu quả và cung cấp thông tin đầy đủ sẽ tạo lòng tin, thúc đẩy đóng góp tự nguyện.” Anh Nhâm Quang Văn đề xuất: “Lan tỏa câu chuyện thật, tạo điều kiện để mọi người tham gia bằng nhiều hình thức như thời gian, kỹ năng, không chỉ bằng tiền.”
Tác động của mạng xã hội và giáo dục tinh thần tương thân
Ông Nguyễn Túc cảnh báo: “Mạng xã hội có hai mặt: tích cực trong tuyên truyền, nhưng tiêu cực khi thông tin không kiểm chứng dẫn đến hiểu lầm hoặc lừa đảo.” Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều chia sẻ: “Mạng xã hội hiệu quả trong lan tỏa và giám sát, nhưng cần cảnh giác với lừa đảo và thúc đẩy ‘từ thiện thông minh’.” Anh Nhâm Quang Văn nhận định: “Mạng xã hội là con dao hai lưỡi, giúp kết nối nhanh nhưng dễ phát sinh tin sai lệch.”
Về giáo dục, ông Nguyễn Túc đề xuất: “Tận dụng nhu cầu làm thiện nguyện của doanh nghiệp để hướng dẫn họ làm đúng cách.” Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều nhấn mạnh: “Giáo dục tình yêu thương và sự chia sẻ là yếu tố quan trọng nhất.” Anh Nhâm Quang Văn kết luận: “Giáo dục về thiện nguyện cần bắt đầu từ lòng nhân ái gần gũi, với sự tham gia của gia đình, nhà trường và truyền thông, để thiện nguyện trở thành giá trị bền vững.”
