Vụ chiếc vòng ngọc của KOL Hằng Túi gây nhiều tranh cãi dù chính chủ đăng cả giấy kiểm định
Những ngày qua, chiếc vòng ngọc phỉ thúy của doanh nhân Nguyễn Bích Hằng (hay còn gọi là Hằng Túi - KOL với gần 500.000 người theo dõi trên Facebook) đã trở thành tâm điểm tranh luận sôi nổi trên mạng xã hội. Món trang sức này được gia đình lưu giữ hơn 20 năm, trải qua ba lần kiểm định khác nhau và đều cho kết quả là “Natural Jadeite Jade” (ngọc phỉ thúy tự nhiên). Tuy nhiên, điều đó vẫn không ngăn được làn sóng hoài nghi về giá trị thực của nó.
Trước đó, từ năm 2021, chiếc vòng từng gây chú ý khi được định giá hơn 2 tỷ đồng. Mức giá này lập tức kéo theo sự nghi ngờ từ cộng đồng mạng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường đá quý tại Việt Nam tồn tại nhiều khoảng xám giữa giấy kiểm định, giá trị thương mại và niềm tin của người mua.
Cuộc chơi niềm tin và quyền lực phòng lab
Theo tìm hiểu, mỗi đơn vị kiểm định hiện nay áp dụng những tiêu chuẩn khác nhau. Ví dụ, DOJILAB sử dụng các tiêu chuẩn của Viện Ngọc học Hoa Kỳ (GIA), Viện Ngọc học Châu Á (AIGS), Viện Nghiên cứu kim cương của Tập đoàn De Beers (IIDGR)... Trong khi đó, PNJ Lab lại dựa trên các chứng nhận quốc tế như ILAC-MRA, VILAS 565 và ISO 9001:2015. Sự khác biệt này khiến người tiêu dùng hoang mang, bởi mẫu chứng thư giám định của từng cơ sở cũng không giống nhau.
Chi phí kiểm định đá quý hiện nay không quá đắt đỏ so với giá trị của món đồ. Theo bảng phí áp dụng từ ngày 15/8/2025 của Viện Ngọc học và Trang sức DOJILAB (thuộc Tập đoàn Vàng bạc đá quý DOJI), chi phí giám định đối với ruby, sapphire, emerald, ngọc jade và ngọc trai dao động từ 250.000 đến 500.000 đồng mỗi viên. Đối với chuỗi vòng đá dạng hạt, phí kiểm định từ 250.000 đến 750.000 đồng tùy loại đá và số lượng hạt. Vòng bản liền có mức phí từ 250.000 đồng đến 1,8 triệu đồng, tùy trọng lượng. Mức giá tại Công Ty TNHH Một Thành Viên Giám Định PNJ (PNJL) và các cơ sở khác cũng tương tự.
Với chi phí như vậy, người mua đá quý sẵn sàng bỏ tiền để có sự an tâm. Tuy nhiên, điều thị trường quan tâm hơn cả là uy tín, hệ tiêu chuẩn và trình độ chuyên môn của đơn vị cấp giấy giám định.
Vì sao giấy giám định mỗi nơi một khác?
Trong ngành đá quý, một tờ giấy kiểm định có thể ảnh hưởng lớn đến cách thị trường nhìn nhận một viên đá. Chứng thư giám định được ví như “chứng minh thư” của sản phẩm, cung cấp thông tin về chủng loại, nguồn gốc, tình trạng xử lý và các đặc tính quan trọng nhằm xác nhận tính xác thực. Chứng thư có thể tồn tại dưới dạng bản giấy, thẻ nhựa hoặc mã tra cứu điện tử, tùy theo quy chuẩn của từng đơn vị. Nội dung phổ biến thường gồm tên đá, kích thước, trọng lượng, màu sắc, độ trong suốt, kết luận đá tự nhiên hay tổng hợp và có qua xử lý hay không.
Tuy nhiên, điều gây tranh cãi nhiều năm qua là cùng một món đồ nhưng có thể xuất hiện cách gọi tên hoặc kết luận khác nhau giữa các phòng lab. Trong một video trên kênh GAM International Group, PGS.TS Nguyễn Ngọc Khôi – chuyên gia đá quý cao cấp và Giám đốc chuyên môn của GAM – cho biết tại Việt Nam, các phòng giám định đá quý ngoài hệ thống quản lý nhà nước hoạt động tương đối độc lập, dẫn đến chất lượng chuyên môn có thể khác nhau.
Theo ông Khôi, quy trình định danh đá quý cần được thực hiện theo từng bước rõ ràng: đầu tiên là nhận diện và đọc tên viên đá qua màu sắc, cấu trúc, hiệu ứng quang học; sau đó xác định đá tự nhiên hay tổng hợp; rồi kiểm tra dấu hiệu xử lý và đánh giá chất lượng tổng thể. “Chỉ cần sai từ bước đầu tiên thì toàn bộ đánh giá phía sau đều có thể lệch hướng”, ông nhấn mạnh.
Điều này lý giải vì sao cùng thuộc nhóm “jade”, mỗi phòng lab lại có cách tiếp cận và hệ thuật ngữ khác nhau. Ví dụ, từ ngày 15/2/2024, PNJ Lab bắt đầu bổ sung thuật ngữ “FEI CUI” trên giấy giám định đối với các loại jade chứa chủ yếu khoáng vật Jadeite, Omphacite hoặc tổ hợp khoáng liên quan như Kosmochlor. Đồng thời, PNJ Lab cũng cấp giấy giám định riêng cho cẩm thạch chứa thành phần Omphacite với tên gọi “Cẩm thạch thiên nhiên – Natural Omphacite Jade”. Điều này cho thấy sự khác biệt trong phân loại và tiêu chuẩn chuyên môn giữa các phòng lab.
Thị trường kiểm định: Thật giả khó lường
Theo khảo sát, thị trường hiện có gần 30 đơn vị kiểm định đá quý, chia thành ba nhóm chính:
- Nhóm phòng lab độc lập: GCR (Trung tâm Ngọc học), GGJ (Công ty Cổ phần Giám định GGJ), ADLAB…
- Nhóm trực thuộc tập đoàn kinh doanh vàng bạc đá quý: DOJILAB (Doji), PNJ Lab (PNJ), SACOMBANK-SBJ, SJC CHỢ LỚN, SJC RỒNG VÀNG…
- Nhóm thuộc viện nghiên cứu: GIV (Viện đá quý – vàng và trang sức Việt), GJA (Viện Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý Việt Nam), IGG (Viện Nghiên cứu Đá quý và Vàng Vinagems), IRE, VDG, VGC…
Bên cạnh tranh cãi chuyên môn, thị trường đá quý Việt Nam còn đối mặt với tình trạng làm giả giấy kiểm định ngày càng tinh vi. Các đối tượng lợi dụng tâm lý tin tưởng của người mua vào chứng thư từ các trung tâm uy tín để “thổi giá” đá rẻ hoặc đá giả lên gấp nhiều lần giá trị thực. Thủ đoạn phổ biến là sao chép giao diện chứng thư của các đơn vị lớn, từ phông chữ, bố cục đến nội dung, khiến người mua khó phân biệt. Một số giấy kiểm định giả còn tự ý chèn thêm phần định giá tài sản với con số lên tới hàng tỷ đồng để tăng độ tin cậy, trong khi nhiều trung tâm uy tín không ghi giá trị tiền tệ trực tiếp trên chứng thư.
Câu chuyện của KOL Hằng Túi cho thấy giấy kiểm định chỉ giúp xác nhận bản chất khoa học của viên đá, chứ không quyết định tuyệt đối giá trị thị trường. Khoảng cách giữa kết quả chuyên môn và giá bán thực tế vẫn còn rất lớn.
