Ngày 29/5, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TPHCM, cho biết lực lượng vũ trang thành phố đang tích cực thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm nhằm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Qua rà soát các trận đánh trên địa bàn, đơn vị đã thu thập được một số manh mối về nơi chôn cất các liệt sĩ trong trận đánh ngày 12/2/1968. Vị trí được xác định là tại nghĩa địa Chí Hòa, còn gọi là nghĩa địa Đô Thành, nay là công viên Lê Thị Riêng.
Bộ Tư lệnh TPHCM đã tìm ra một số bức ảnh chụp tại nghĩa địa Đô Thành vào thời điểm chôn cất các liệt sĩ. Trong ảnh có hai em nhỏ khoảng 10-14 tuổi, hiện nay khoảng 68-72 tuổi. Đơn vị hy vọng việc tìm được các nhân chứng này sẽ giúp xác định chính xác vị trí hố chôn, từ đó tổ chức hội thảo đánh giá và tiến hành khai quật.
Nhân chứng lên tiếng
Sau khi thông tin được đăng tải, nhiều người đã liên hệ với Bộ Tư lệnh TPHCM, đóng góp thông tin hoặc lời kể có giá trị về sự kiện trong bức ảnh. Ông Nguyễn Thanh Nhã (sinh năm 1956, trú tại phường Tân Tạo, TPHCM) cho biết ông đã tận mắt chứng kiến xe chở thi thể các liệt sĩ hy sinh trong chiến dịch Mậu Thân 1968 đến nghĩa trang Đô Thành. Dù không xuất hiện trong bức ảnh, ông khẳng định mình có mặt tại nghĩa trang khi đó, lúc 12 tuổi, nhà cách nghĩa trang khoảng 1 km.
Ông Nhã kể: "Một buổi sáng, tôi nghe súng nổ hướng Bảy Hiền, ngã ba Ông Tạ. Trực thăng bắn rocket xuống các mục tiêu mặt đất. Tính trẻ con tò mò, tôi chạy tới xem, nhưng khi chạy ngang nghĩa trang Đô Thành thì thấy cảnh xe chở xác người đến. Họ đưa thi thể xuống trước nhà xác của nghĩa trang. Tôi thấy rất nhiều thi thể mặc quần đùi, áo bà ba đen, ruột tượng cuốn ở bụng, trong ruột tượng có đạn súng rớt ra. Nhìn qua là biết chiến sĩ biệt động". Ông Nhã không nhận ra những đứa trẻ trong ảnh, nhưng khẳng định người đội mũ bảo hiểm lính cứu hỏa giống những người đã đưa thi thể đến nghĩa trang 58 năm trước.
Theo một nguồn tin khác, người chụp bức ảnh đứng tại nghĩa trang Đô Thành, quay lưng về phía đường Cách Mạng Tháng Tám ngày nay. Tháp nước (thủy đài) phía xa hiện vẫn tồn tại ở nhà thờ Thánh Tống Viết Bường, đường Nguyễn Giản Thanh. Nguồn tin cho biết: "Đây là hố chôn tập thể hàng chục người được tạo ra bằng xe ủi của công binh quân đội Việt Nam Cộng Hòa. Hố dài hàng chục mét, cách đường Cách Mạng Tháng Tám khoảng hơn 150 mét, chôn lẫn cả chiến sĩ cách mạng hy sinh và dân thường tử thương".
Suy luận vị trí dựa vào tháp nước
Sau khi bài viết được đăng tải, ông Nguyễn Trung Chính, một kiến trúc sư tại TPHCM, đã dành cả đêm để phân tích manh mối từ các địa hình, địa vật trong ảnh. Dựa trên vị trí tháp nước và áp dụng các phép tính hình học không gian, ông xác định hố chôn tập thể nằm trong dải đất thuộc công viên Lê Thị Riêng. Theo phân tích, thủy đài có cấu trúc 6 chân bệ tạo thành hình lục giác đều, với một cạnh song song với đường Nguyễn Giản Thanh hiện nay. Đối chiếu góc nhìn chân thủy đài với ảnh tư liệu, ông Chính xác định hướng vị trí chôn cất liệt sĩ là khu vực công viên Lê Thị Riêng.
Ông Chính chia sẻ: "Hy vọng ý tưởng nghiên cứu hình học này có thể đóng góp một phần nhỏ công sức cho việc quy tập, tìm kiếm phần mộ của các anh hùng liệt sĩ". Báo Dân trí đã chuyển kết quả nghiên cứu của ông đến Bộ Tư lệnh TPHCM để tham khảo.
Ngoài ra, ông Phan Thanh Nam, người dân tại phường Tân Sơn Nhất, đã đóng góp file bản đồ thành phố Sài Gòn độ phân giải cao vẽ năm 1968, trong đó ký hiệu thủy đài hình tròn và nghĩa trang Đô Thành được thể hiện rõ.
Hiện Bộ Tư lệnh TPHCM đang tổng hợp các thông tin đóng góp từ cộng đồng để chuẩn bị tổ chức hội thảo về việc quy tập hài cốt liệt sĩ. Đơn vị vẫn tiếp nhận thông tin qua số điện thoại 0986.759.538 (đồng chí Huế - Phòng Chính trị, Bộ Tư lệnh TPHCM).
Sài Gòn, nay là một phần của TPHCM, là một trong những điểm giao tranh ác liệt trong cuộc tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Lực lượng tham gia trận đánh vào đầu não của chế độ Việt Nam Cộng Hòa gồm các chiến sĩ biệt động, đặc công và bộ đội địa phương. Do lực lượng mỏng và phải đối đầu với hỏa lực áp đảo, phần lớn chiến sĩ biệt động đã anh dũng hy sinh hoặc bị thương và bị bắt. Dù chưa đạt mục tiêu giải phóng hoàn toàn miền Nam, chiến dịch Mậu Thân 1968 được đánh giá là thắng lợi quan trọng, dẫn đến việc Mỹ phải ký Hiệp định Paris năm 1973, tạo tiền đề cho thắng lợi hoàn toàn vào ngày 30/4/1975.
