Vào ngày 25 tháng 5 vừa qua, Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) có trụ sở tại Thụy Điển đã công bố một báo cáo đáng chú ý, chỉ ra rằng các hoạt động gìn giữ hòa bình đa phương trên toàn thế giới đang lâm vào tình cảnh khó khăn chưa từng có. Báo cáo này được đưa ra chỉ vài ngày trước Ngày Quốc tế Lực lượng Gìn giữ Hòa bình Liên Hợp Quốc (29 tháng 5).
Viễn cảnh báo động
Theo số liệu từ SIPRI, tính đến cuối tháng 12 năm ngoái, tổng số nhân viên quốc tế tham gia vào các sứ mệnh gìn giữ hòa bình chỉ còn 78.633 người. Con số này giảm tới 49% so với năm 2016 và chạm mức thấp nhất kể từ năm 2000. Mặc dù xu hướng suy giảm đã diễn ra trong suốt một thập kỷ qua, nhưng năm 2025 ghi nhận mức giảm kỷ lục lên tới 17% chỉ trong vòng một năm.
Nguyên nhân cốt lõi của sự suy giảm này bắt nguồn từ những chia rẽ sâu sắc trong Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. SIPRI chỉ ra rằng các thành viên thường trực nhiều lần đưa ra những yêu cầu cứng rắn cùng với các mối đe dọa phủ quyết, khiến cho việc thông qua các sứ mệnh mới trở nên vô cùng khó khăn.
Một ví dụ điển hình là vào tháng 8 năm 2025, Mỹ đã yêu cầu chấm dứt hoạt động của Lực lượng Lâm thời Liên Hợp Quốc tại Li Băng (UNIFIL). Hội đồng Bảo an chỉ có thể đạt được một thỏa hiệp gia hạn lần cuối cùng đến tháng 12 năm 2026. Trước đó, trong năm 2024, sáng kiến triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình tại Haiti do Mỹ đề xuất cũng vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ Nga và Trung Quốc.
Tình trạng bế tắc này đã buộc các tổ chức khu vực như Liên minh châu Phi (AU) hay Cộng đồng Kinh tế các quốc gia Tây Phi (ECOWAS) phải gánh vác trách nhiệm gìn giữ hòa bình. Tuy nhiên, các tổ chức này lại gặp phải những hạn chế đáng kể về nhân lực và nguồn tài chính.
Tiến sĩ Jair van der Lijn, Giám đốc Chương trình Quản lý Xung đột và Hoạt động Hòa bình của SIPRI, đã đưa ra cảnh báo: "Nếu hoạt động gìn giữ hòa bình tiếp tục suy giảm, chúng ta có thể chứng kiến sự suy yếu nghiêm trọng của cơ chế quản lý xung đột đa phương. Các thể chế như Liên Hợp Quốc sẽ gần như bị gạt ra ngoài lề. Hệ quả tất yếu là các cuộc xung đột sẽ bùng phát nhiều hơn, gây ra những tác động tàn khốc hơn cho dân thường."
Cần hoạt động thực tiễn
Không chỉ bế tắc về mặt chính trị, hoạt động gìn giữ hòa bình toàn cầu còn đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt tài chính trầm trọng. Theo tổ chức từ Thụy Điển, nguyên nhân trực tiếp đến từ việc các quốc gia tài trợ hàng đầu đã không thanh toán các khoản đóng góp theo cam kết đúng hạn hoặc không nộp đủ.
SIPRI cho biết, vào tháng 7 năm 2025, các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc ghi nhận mức thâm hụt lên tới 2 tỷ USD, chiếm hơn 35% tổng ngân sách 5,6 tỷ USD được duyệt cho giai đoạn 2024-2025. Hậu quả là hàng loạt phái bộ buộc phải cắt giảm nhân sự sâu rộng. Tình trạng cạn kiệt ngân sách này cũng đang tác động tiêu cực đến các tổ chức khu vực, khiến nỗ lực đảm bảo hòa bình tại các điểm nóng xung đột như Sudan hay Ukraine gặp vô vàn trở ngại.
Trên lý thuyết, nhiều quốc gia vẫn bày tỏ sự ủng hộ đối với các sứ mệnh hòa bình. Hồi giữa năm ngoái, hơn 130 thành viên Liên Hợp Quốc đã họp tại Đức để thảo luận về kế hoạch gìn giữ hòa bình mới, bao gồm việc triển khai lực lượng đa phương. Tuy nhiên, trên thực tế, các đề xuất này chưa thể thực hiện do mâu thuẫn chính trị, sức ép từ các nước sở tại và đặc biệt là tình trạng thiếu ngân sách.
Tiến sĩ Claudia Pfeifer Cruz, nhà nghiên cứu cấp cao của SIPRI, nhận định: "Rõ ràng vẫn có sự ủng hộ rộng rãi dành cho các hoạt động hòa bình của Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, để duy trì cơ chế này, các quốc gia không thể chỉ dừng lại ở những lời tuyên bố ủng hộ. Họ cần phải cung cấp nguồn tài chính ổn định và tạo ra đủ không gian chính trị để đưa ra các biện pháp ứng phó hiệu quả."
