Nghề phóng viên thường trú nước ngoài: Thách thức và bản lĩnh
Như nhà báo Văn Lục, Trưởng đại diện đầu tiên của Cơ quan thường trú Báo Nhân Dân tại Thái Lan từng nhận định, một phóng viên thường trú nước ngoài cần am hiểu sâu sắc lịch sử, văn hóa, truyền thông và phong tục tập quán của nước sở tại. Thành thạo ngôn ngữ địa phương là yếu tố quan trọng hàng đầu, nhưng đó chỉ là một phần trong hành trang không thể thiếu.
Hiện trường đầy rẫy nguy hiểm và áp lực
Phóng viên Xuân Sơn, trong lần tác nghiệp tại hiện trường vụ tòa nhà 30 tầng sập hoàn toàn do trận động đất ngày 28/3/2025, đã phải đối mặt với muôn vàn khó khăn. Ngoài việc tự lo mọi sinh hoạt cá nhân, tự lái xe đến những thành phố xa lạ hay các sự kiện nhạy cảm, bất ổn, họ còn phải có tư tưởng chính trị vững vàng và lòng đam mê nghề nghiệp cháy bỏng.
Một phóng viên thiếu lập trường kiên định, không giữ vững đạo đức nghề nghiệp có thể dễ dàng sa ngã trước những cạm bẫy từ các cơ quan nghiệp vụ khác, bị mua chuộc và hợp tác trái phép, gây thiệt hại khôn lường cho cơ quan chủ quản. Thậm chí, nhiều người có thể gục ngã trong cuộc sống cá nhân trước khi kịp nhận ra hậu quả.
Cơ chế làm việc linh hoạt và hiệu quả
Từ thực tế hoạt động, Cơ quan thường trú tại Thái Lan đã áp dụng một cơ chế làm việc khoa học: Khi có vụ việc đặc biệt, phóng viên giàu kinh nghiệm sẽ trực tiếp ra hiện trường tác nghiệp, trong khi một phóng viên khác ở trụ sở đảm nhận việc tiếp nhận, xử lý và gửi sản phẩm về tòa soạn. Trưởng Cơ quan phải là người đứng mũi chịu sào, sẵn sàng có mặt ngay tại hiện trường, chấp nhận mọi rủi ro, không quản ngại nguy hiểm.
Trong một số trường hợp, cả hai phóng viên cùng ra hiện trường nếu phóng viên trẻ tỏ ra can đảm và cần tích lũy kinh nghiệm thực tế. Như lời anh Văn Lục chia sẻ: “Trưởng Cơ quan thường trú và phóng viên, tốt nhất nên là một cặp bài trùng thì hiệu quả công việc mới thực sự tối ưu”.
Những thử thách không thể quên
Ngày 28/7/2025, ngay sau khi nhận tin vụ xả súng tại khu chợ Or Tor Kor (Bangkok), cơ quan thường trú đã lập tức triển khai phóng viên ra hiện trường. Nhờ kinh nghiệm dày dặn, phóng viên đã len lỏi vào bên trong khu vực xảy ra thảm kịch, phỏng vấn tướng cảnh sát và các nhân chứng, kịp thời gửi về những bài báo độc quyền như “Xả súng hàng loạt tại một khu chợ ở Thủ đô Bangkok” hay “Xác định được danh tính nghi phạm vụ xả súng 6 người chết tại Bangkok”.
Những thông tin trực tiếp từ hiện trường, “chỉ Báo Nhân Dân có được”, đã giúp độc giả tiếp cận thông tin chân thực, chính xác, qua đó thêm gần gũi và tin tưởng vào tờ báo.
Bản năng nghề nghiệp trong thảm họa
Trưa 28/3/2025, Bangkok rung chuyển dữ dội bởi trận động đất mạnh. Trong dòng người hoảng loạn tháo chạy khỏi tòa cao ốc 31 tầng – nơi đặt trụ sở cơ quan, xuyên qua những đám bụi mù mịt, gạch vữa rơi loảng xoảng cùng những tiếng kêu rợn người từ các trụ bê-tông bị vặn xoắn, theo bản năng, tôi cố chạy nhanh nhất để thoát thân. Nhưng ngay lập tức, trong đầu đã định hình kế hoạch tác nghiệp cho tin bài sắp tới.
Trong khi mặt đất vẫn còn lắc lư bởi những dư chấn, tin tức, hình ảnh và video từ các phóng viên thường trú tại Thái Lan đã được gửi về tòa soạn một cách nóng hổi và kịp thời.
Khẳng định vị thế trong làng báo quốc tế
Nhờ mạng lưới cộng tác viên rộng khắp và hơn 10 năm kinh nghiệm tại địa bàn, phóng viên Báo Nhân Dân đã giành được một vị trí tại khu vực tòa nhà 30 tầng bị sập – nơi chính quyền Bangkok chỉ cho phép số lượng hạn chế phóng viên tiếp cận. Từ đó, họ kịp thời gửi về những phản ánh chân thực về chiến dịch xuyên đêm giải cứu nạn nhân, với tác phẩm đa phương tiện ấn tượng “Bangkok đêm không ngủ tìm kiếm người mất tích trong động đất”.
Trong những ngày tiếp theo, với sự hỗ trợ nhịp nhàng của các biên tập viên Ban Nhân Dân điện tử, hàng loạt phóng sự với gần 100 video và ảnh hiện trường đã được đăng tải, như “Bangkok hướng về trung tâm nỗi đau động đất” hay “Thái Lan kết thúc tìm kiếm nạn nhân vụ sập tòa nhà 30 tầng do động đất”.
Một cách sòng phẳng, trong vụ việc này, độc giả/khán giả của Nhân Dân điện tử hay các hãng tin lớn trên thế giới như ABC (Mỹ), BBC (Anh) đều được tiếp nhận thông tin nhanh chóng như nhau. Thậm chí, trên Nhân Dân điện tử, thông tin còn được cập nhật nhanh và cụ thể hơn.
Bí quyết để có tin bài độc quyền
Trong vụ 6 người Việt bị đầu độc xyanua chết tại khách sạn Grand Hyatt Erawan năm 2024, nhờ kinh nghiệm lâu năm cùng việc áp dụng các biện pháp nghiệp vụ đặc biệt, phóng viên Báo Nhân Dân đã lọt vào bên trong khu vực hạn chế của khách sạn ngay đêm đầu tiên, thu thập được những thông tin và hình ảnh độc quyền giá trị.
Sau nhiều ngày đêm lăn lộn tại hiện trường, các tin/bài như “Thái Lan tích cực điều tra vụ 6 người Việt tử vong tại Bangkok”, “Tiến trình phá trọng án chưa đầy 24 giờ của giới chức Thái Lan” hay “Những điểm chốt cuối cùng của vụ người Việt tử vong tại Bangkok” đã thu hút mạnh mẽ độc giả, có bài đạt hơn 20 nghìn lượt xem.
Định hướng từ lãnh đạo và hợp tác quốc tế
Trên mặt trận quan hệ đối ngoại, Cơ quan thường trú tại Thái Lan nhiều lần nhận được sự chỉ đạo trực tiếp từ Tổng Biên tập Lê Quốc Minh, đặc biệt về tình hình quan hệ Thái Lan - Campuchia cũng như quan hệ với các đối tác chiến lược. Những định hướng sớm từ Ban Chính trị-Ngoại giao đối với các sự kiện lớn là vô cùng quan trọng, giúp phóng viên lên kế hoạch và định hình dòng tin/bài một cách chủ động và hiệu quả.
Gần 10 nhân vật đã được cơ quan thường trú tại Thái Lan tiếp cận phỏng vấn và triển khai đề tài, sau khi lãnh đạo Ban Chính trị - Ngoại giao chỉ đạo thông tin sớm về sự kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Các sự kiện lớn khác như tuyên truyền kỷ niệm A50, A80… cũng đều được thực hiện đúng theo chỉ đạo và đạt hiệu quả cao.
Hợp tác song phương và bản sắc báo chí đa phương tiện
Trong giai đoạn 2016-2022, Cơ quan thường trú Báo Nhân Dân tại Lào đã thiết lập một loạt cơ chế hợp tác chặt chẽ với Báo Pasaxon, bao gồm cơ chế trao đổi thông tin nghiệp vụ thường kỳ và trao đổi tin tức hai chiều. Cơ quan thường trú đã dịch những tin quan trọng từ Báo Nhân Dân sang tiếng Lào để cung cấp cho Báo Pasaxon lựa chọn đăng tải.
Đồng thời, với thế mạnh về ngôn ngữ của các cặp phóng viên Xuân Sơn - Phạm Giang, Xuân Sơn - Duy Toàn, rất nhiều thông tin quan trọng từ báo chí Lào đã được dịch và đăng tải trên Báo Nhân Dân, góp phần tăng cường sự hiểu biết và gắn kết giữa hai quốc gia.
Đối mặt với áp lực cạnh tranh khốc liệt
Trong bối cảnh cạnh tranh thông tin ngày càng khốc liệt trên mạng xã hội và giữa các cơ quan báo chí Việt Nam đặt trụ sở tại nước ngoài, phóng viên thường trú Báo Nhân Dân buộc phải tác nghiệp theo bản sắc báo chí đa phương tiện, “vừa hợp tác, vừa cạnh tranh” với các đồng nghiệp để có được những tin/bài nóng hổi và độc quyền.
Việc tạo dấu ấn riêng cho Báo Nhân Dân rất cần đến những tuyến tin bài phát triển sau khi thông tin đã tràn ngập trên các nền tảng xã hội, chẳng hạn như các bài phân tích sâu, bình luận chuyên sâu hay tổng kết toàn diện, để đăng tải trong mục “Chủ đề nóng” trên Nhân Dân điện tử.
Vai trò và đóng góp không thể phủ nhận
Cơ quan thường trú tại Thái Lan là một trong ba cơ quan thường trú đầu tiên của Báo Nhân Dân được thành lập tại nước ngoài vào năm 1998. Đến nay, 9/10 phóng viên thường trú tại Thái Lan sau khi về nước đã và đang đảm nhiệm những vị trí lãnh đạo quan trọng tại các ban trong tòa soạn.
Vai trò và đóng góp của phóng viên thường trú tại nước ngoài khi trở về nước luôn được lãnh đạo Báo Nhân Dân đánh giá cao, điều đó cũng giúp các phóng viên đang công tác tại nước ngoài thêm vững lòng và tự tin trong sự nghiệp.
Niềm tự hào và lòng biết ơn
Phóng viên Xuân Sơn - Minh Thắng trong lần tác nghiệp tại SEA Games 33 đã thể hiện rõ tinh thần trách nhiệm và năng lực chuyên môn. Được đứng dưới gốc đa Báo Nhân Dân, được làm việc trong ngôi nhà chung tại 71 Hàng Trống, nhân dịp kỷ niệm 75 năm Báo ra số đầu tiên, chúng tôi càng thêm tự hào và hạnh phúc với nghiệp phóng viên hiện trường.
Chúng tôi luôn thật lòng biết ơn sự chỉ đạo sát sao và sự quan tâm đặc biệt của các cấp lãnh đạo dành cho những chiến binh “nhận mệnh nơi biên ải”, những người không ngừng nỗ lực để mang về những thông tin chân thực và giá trị nhất cho độc giả.
