Dự báo thời tiết 2026: El Nino trở lại và những hệ lụy nghiêm trọng
Theo các mô hình dự báo quốc tế và trong nước, bức tranh thời tiết năm 2026 sẽ chứng kiến sự chuyển dịch đáng kể của hiện tượng ENSO. Sau giai đoạn La Nina kéo dài gây mưa lũ dồn dập vào cuối năm 2025, năm nay được dự đoán sẽ đánh dấu một lộ trình thay đổi đầy kịch tính, hứa hẹn mang đến nhiều thách thức cho Việt Nam và khu vực.
Diện mạo một năm thiên tai đầy biến động
Trong bối cảnh hiện tượng ENSO đang có những bước chuyển pha từ lạnh sang nóng, năm 2026 được dự báo sẽ là một năm của những kỷ lục mới. Ít bão hơn nhưng cường độ lại hung hãn hơn, nắng nóng gay gắt hơn nhưng mưa lũ lại cục bộ và tàn khốc hơn – đó là diện mạo của một năm thiên tai đầy biến động mà các chuyên gia cảnh báo.
Theo ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, trạng thái La Nina đang suy yếu nhanh chóng trong quý 1/2026. Dự báo, từ tháng 4 đến tháng 6, khí quyển sẽ rơi vào trạng thái trung tính với xác suất lên tới 80-90%. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại nằm ở nửa cuối năm.
Giai đoạn chuyển pha là từ tháng 7/2026, xác suất hình thành El Nino tăng dần và có khả năng chiếm ưu thế tuyệt đối vào các tháng cuối năm. Lịch sử khí tượng cho thấy những năm chuyển pha từ "lạnh" sang "nóng" thường là những năm thời tiết diễn biến phức tạp nhất. Gió tín phong suy yếu, cấu trúc hoàn lưu thay đổi khiến các quy luật thời tiết thông thường bị phá vỡ.
Nắng nóng, hạn hán và xâm nhập mặn gia tăng
Năm 2026 có thể sẽ đẩy giới hạn đó lên một tầm cao mới. Với sự cộng hưởng của El Nino và đà ấm lên toàn cầu, nhiệt độ trung bình năm 2026 được dự báo sẽ cao hơn trung bình nhiều năm (TBNN) từ 0,5 độ C đến 1,5 độ C.
Tại Việt Nam, nắng nóng đã bắt đầu xuất hiện sớm từ cuối tháng 2 ở Nam Bộ và tháng 3 ở Tây Bắc Bộ. Cao điểm nắng nóng sẽ rơi vào tháng 5 - 7 ở miền Bắc và miền Trung. Số ngày nắng nóng gay gắt (trên 37 độ C) và đặc biệt gay gắt (trên 40 độ C) có xu hướng nhiều hơn hẳn.
Nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn cũng được cảnh báo nghiêm trọng. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, tình trạng thiếu hụt mưa trong mùa khô kết hợp với triều cường sẽ đẩy mặn vào sâu nội đồng, gây áp lực cực lớn lên sản xuất nông nghiệp.
Các siêu bão có khả năng xuất hiện nhiều hơn vào cuối năm
Đây là điểm mấu chốt mà các chuyên gia đặc biệt lưu ý cho năm 2026. Dù tổng số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có thể thấp hơn TBNN (khoảng 10-12 cơn), nhưng tính chất của chúng lại cực kỳ nguy hiểm.
“Năm El Nino thường có ít bão hơn, nhưng một khi bão hình thành, chúng thường có quỹ đạo lắt léo và cường độ tăng cấp rất nhanh do nhiệt độ mặt nước biển ở mức cao”, một chuyên gia khí tượng nhận định.
Các siêu bão có khả năng xuất hiện nhiều hơn vào giai đoạn cuối năm (tháng 10 - 12), tập trung vào khu vực Trung Bộ và Nam Bộ. Sự bất thường còn thể hiện ở việc bão có thể hình thành ngay trên vùng biển ven bờ hoặc có hướng di chuyển dị thường, gây khó khăn cho công tác dự báo và ứng phó của ngư dân.
Mưa lớn cục bộ và các hiện tượng thời tiết cực đoan
Dù tổng lượng mưa có thể thấp hơn do tác động của El Nino, nhưng năm 2026 lại đối mặt với hiểm họa từ mưa lớn cục bộ cường độ cao.
- Lũ quét và sạt lở đất: Các đợt mưa dồn dập trong thời gian ngắn (có thể lên tới 300-500mm trong 24 giờ) sẽ là "sát thủ" tại các vùng núi phía Bắc và Tây Nguyên.
- Dông, lốc, sét và mưa đá: Trong các giai đoạn chuyển mùa (tháng 4-5 và tháng 9-10), sự xung đột giữa các khối khí nóng và lạnh sẽ tạo ra những trận dông lốc kinh hoàng. Các chuyên gia cảnh báo năm 2026 có thể ghi nhận số vụ sét đánh và mưa đá kỷ lục tại các tỉnh thành phố lớn do hiệu ứng "đảo nhiệt đô thị".
Khuyến nghị ứng phó và Ngày Khí tượng thế giới 2026
Để ứng phó với một năm 2026 đầy bất định, các chuyên gia khuyến nghị:
- Các địa phương cần có kế hoạch tích trữ nước ngọt sớm để đối phó với tình trạng hạn hán kéo dài do El Nino.
- Kiểm tra các hệ thống đê điều, hồ đập và đặc biệt là các khu vực có nguy cơ sạt lở cao trước khi bước vào cao điểm mùa mưa bão.
- Người dân nên theo dõi sát các bản tin dự báo ngắn hạn (dưới 3 ngày) vì đây là khoảng thời gian có độ chính xác cao nhất đối với các hiện tượng cực đoan cục bộ.
Trong bối cảnh rủi ro khí hậu ngày càng gia tăng, Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) khẳng định vai trò quan trọng then chốt của dữ liệu quan trắc và chọn chủ đề cho Ngày Khí tượng thế giới 23/3/2026 là "Quan trắc hôm nay, bảo vệ ngày mai". Ngày Khí tượng thế giới năm nay không chỉ dừng lại ở việc nâng cao nhận thức, mà còn đưa ra những giải pháp thực tiễn gắn liền với công nghệ và công bằng xã hội.
Khánh Linh (t/h)
