Nhiệt độ tại nhiều khu vực của Ấn Độ và Pakistan đang cao hơn mức bình quân hằng năm từ 5 đến 8 độ C, khiến hơn 1 triệu km2 đất đai của Ấn Độ rơi vào tình trạng hạn hán. Theo The Conversation, nhiệt độ bất thường kết hợp với độ ẩm không khí cao khiến cơ thể con người và các sinh vật không thể duy trì khả năng làm mát tự nhiên.
Thiệt hại về người và nguyên nhân trực tiếp
Tính đến ngày 29/5, đợt nắng nóng này đã cướp đi ít nhất 37 sinh mạng ở Ấn Độ và 10 người tại Pakistan. Con số thực tế có thể lớn hơn do tình trạng thiếu hụt thống kê ở Ấn Độ. Nguyên nhân chính là các khối áp cao kéo dài, duy trì vị trí ổn định, ngăn cản sự hình thành mây và mưa, giảm khả năng làm mát. Các khối áp cao này giữ không khí nóng gần mặt đất, khiến nhiệt độ tăng cao trong nhiều ngày. Lượng mưa giảm cũng góp phần làm nhiệt độ bề mặt tăng cao, đất đai nứt nẻ. Tình trạng này càng tồi tệ hơn ở các thành phố lớn, nơi bê tông và nhựa đường hấp thụ nhiệt ban ngày và giải phóng vào ban đêm, khiến buổi tối nóng hơn, tăng nguy cơ sức khỏe cho những người không có điều kiện sử dụng máy điều hòa.
Biến đổi khí hậu là nguyên nhân sâu xa
Đằng sau nguyên nhân trực tiếp là biến đổi khí hậu toàn cầu. Khi nhiệt độ chung của thế giới tăng cao, các đợt nắng nóng trở nên tồi tệ hơn. Tính toán cho thấy đợt nắng nóng đầu tiên hồi tháng 4/2026 có khả năng xảy ra cao gấp ba lần thông thường, nhiệt độ cao hơn 1 độ C so với mức toàn cầu. Với tốc độ nóng lên hiện tại, tiểu lục địa Ấn Độ sẽ đối mặt với tình trạng tương tự khoảng 5 năm một lần, nhiệt độ trong từng đợt nắng tăng khoảng 2,2 độ.
Độ ẩm cao làm tăng nguy hiểm
Bên cạnh nhiệt độ, độ ẩm cũng là vấn đề lớn. Độ ẩm không khí tại Nam Á đang tăng lên, tỷ lệ thuận với sự tăng nhiệt độ. Độ ẩm cao khiến cơ thể không thể ra mồ hôi dễ dàng, trong khi toát mồ hôi là phương pháp làm mát tự nhiên chính. Mồ hôi không thoát ra được, lưu lại trên cơ thể và tiếp tục nóng lên. Sự kết hợp của nhiệt độ cao và độ ẩm cao cực kỳ nguy hiểm. Nếu không được làm mát kịp thời, nhiệt độ cơ thể có thể tăng lên trên 40 độ, gây say nắng, tổn thương não và các cơ quan quan trọng, dẫn đến tử vong. Nhiệt độ 35 độ C với độ ẩm 90% nguy hiểm tương đương nhiệt độ 45 độ C với độ ẩm 30%. Ghi nhận tại Nam Á cho thấy thời tiết đã đạt tới trạng thái nguy hiểm, tạo ra nguy cơ rõ rệt cho cả người trẻ khỏe mạnh (18-35 tuổi) lẫn người cao tuổi.
Tác động đến người lao động
Nhóm lao động bị ảnh hưởng nặng nhất là người giao hàng, công nhân xây dựng, người bán hàng rong. Họ sống trong các khu vực chật chội, thiếu thông gió, nguồn điện không ổn định, nơi giấc ngủ trọn vẹn trở thành điều xa xỉ. Việc không được nghỉ ngơi đầy đủ làm trầm trọng thêm các bệnh liên quan đến nhiệt độ cao, giảm năng suất lao động, đẩy họ vào trạng thái kinh tế căng thẳng.
Chia sẻ với The Guardian, Jalaj Jha, 24 tuổi, người giao hàng ở New Delhi, kể: “Tôi chỉ ngủ được 4 hay 5 tiếng mỗi ngày với cái nóng này. Tôi hay thức dậy trong trạng thái kiệt sức, lúc nào cũng muốn dội nước vào người”. Jha sống trong căn hộ chật chội, không có thiết bị thông gió ngoài chiếc quạt cũ kỹ. Anh làm việc dưới nắng nóng khoảng 12 tiếng mỗi ngày. Ở New Delhi, nhiệt độ có thể lên tới 30 độ C từ 7 giờ sáng và đạt 45 độ C trong ngày. Tháng 5 vừa qua, New Delhi ghi nhận ngày tháng 5 nóng nhất trong 2 năm và đêm tháng 5 nóng nhất trong 14 năm.
Một nghiên cứu của Mỹ trên các đô thị lớn như New Delhi, Dhaka, Kathmandu, Jakarta và Quezon City cho thấy hiện tượng giữ nhiệt trong đô thị đang khiến hàng triệu lao động kiệt sức ngay cả trước khi ngày làm việc bắt đầu.
Những biện pháp ứng phó tạm thời
Chính quyền các đô thị đã ban hành nhiều kế hoạch ứng phó: đặt thêm điểm cung cấp nước uống miễn phí, xây dựng hệ thống cảnh báo nhiệt độ sớm, hướng dẫn điều chỉnh lịch làm việc ngoài trời. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế, chưa giải quyết gốc rễ vấn đề. Một cuộc phỏng vấn với hơn 2.200 lao động trên 5 thành phố của Ấn Độ cho thấy khoảng 80% người tham gia khẳng định nắng nóng làm gián đoạn sinh kế và ảnh hưởng cuộc sống gia đình. Nhiều người mất thu nhập vì không thể làm việc đủ ca, phải chi thêm tiền cho nước uống, thuốc men, đi lại, và vật lộn với các triệu chứng đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi.
Ajay Kumar, 32 tuổi, bán rau dạo ở New Delhi, cho biết anh dành hàng giờ mỗi ngày kéo xe ba bánh chở đầy rau củ đi bán. “Ngày nào đầu óc tôi cũng quay cuồng vì cái nóng. Nhưng tôi không có lựa chọn nào khác ngoài làm việc để nuôi gia đình”, anh nói. Kumar chuyển lên thủ đô từ một ngôi làng nông thôn cách đây 4 năm. Anh cùng vợ và 4 con sống trong một căn phòng chật chội, không có điều hòa, chỉ có một chiếc quạt cũ. Anh muốn mua thêm quạt làm mát nhưng không đủ tiền. “Tôi chỉ kiếm được khoảng 300-400 rupee mỗi ngày (3-4 USD). Hầu hết số tiền đó dành để nuôi gia đình. Tôi luôn mang theo nước và khăn ẩm để giảm nhức đầu”, Kumar nói. Gia đình anh thường ngủ trên sân thượng ngoài trời vì không chịu được nhiệt độ trong phòng buổi tối, nhưng vẫn mất “hàng giờ” để có thể ngủ được.
Hy vọng từ mùa mưa
So với đô thị, các vùng nông thôn Ấn Độ và Pakistan không chịu nhiệt độ cao tương tự, nhưng họ có những mối lo khác: công việc ngoài trời, dịch vụ y tế xa và thiếu thốn, thiếu điện cho thiết bị làm mát. Người dân hy vọng nắng nóng sẽ dịu lại khi mùa mưa đến. Mây che bớt nắng và mưa trên diện rộng sẽ làm nhiệt độ ban ngày dịu lại. Miền Nam Ấn Độ là khu vực đầu tiên cảm nhận được thay đổi tích cực vào đầu tháng 6. Đến tháng 7, mưa sẽ bao phủ cả nước. Với Pakistan, mùa mưa tới muộn hơn, thường vào đầu tháng 7. Mùa mưa ở cả hai nước kéo dài đến khoảng tháng 9. Dù những đợt nắng nóng sẽ trở lại vào năm sau, nhưng ngay lúc này, người dân Nam Á vẫn chờ những cơn mưa, và họ cần nó tới càng sớm càng tốt.
