Cảnh báo El Nino mạnh có thể tái diễn cuối năm 2026, đe dọa hạn hán và xâm nhập mặn
PGS.TS Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, vừa đưa ra những nhận định mới nhất về hiện tượng El Nino, với cảnh báo về khả năng xuất hiện một đợt El Nino mạnh vào cuối năm 2026. Theo ông, xác suất xảy ra hiện tượng này đang gia tăng rõ rệt, lên đến 70-80%, và có thể kéo dài sang năm 2027.
El Nino có thể đạt cường độ rất mạnh
El Nino là hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo trung tâm và Đông Thái Bình Dương, thường kéo dài từ 8 đến 12 tháng hoặc hơn. PGS.TS Mai Văn Khiêm cho biết, từ đầu năm 2026, các chuyên gia đã duy trì nhận định về khả năng hình thành El Nino vào giai đoạn cuối năm. Các mô hình dự báo hiện nay đang nghiêng về kịch bản El Nino đạt cường độ rất mạnh, tương đương với các sự kiện lịch sử như năm 1982-1983, 1997-1998 và 2015-2016.
Trong những năm đó, chỉ số Oceanic Nino Index đều vượt ngưỡng +2,0°C, gây ra nhiều biến động khí hậu trên toàn cầu. Tuy nhiên, ông Khiêm cũng lưu ý rằng chỉ một số ít mô hình cá biệt đưa ra kịch bản cực đoan với cường độ có thể vượt các mức kỷ lục trước đây. "Ở thời điểm hiện tại, còn quá sớm để khẳng định khả năng xuất hiện siêu El Nino", ông nhấn mạnh.
Tác động nghiêm trọng đến thời tiết Việt Nam
Khi El Nino xuất hiện, nó sẽ làm thay đổi các hình thái thời tiết trên toàn cầu. Đối với Việt Nam, những năm El Nino mạnh thường dẫn đến:
- Nhiệt độ trung bình các tháng cao hơn bình thường, với nắng nóng gay gắt và nhiều kỷ lục về nhiệt độ cao nhất tuyệt đối.
- Thâm hụt lượng mưa phổ biến từ 25-50% trên diện tích cả nước, ảnh hưởng đến nguồn nước ở các sông lớn như sông Hồng, sông Mê Công và sông Đà.
- Tình trạng xâm nhập mặn khốc liệt, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long, nơi dễ bị tổn thương nhất do biến đổi khí hậu.
Ông Khiêm dẫn chứng các năm 2015-2016 và 2019-2020, khi El Nino cường độ mạnh đã gây ra hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, xâm nhập mặn vào sâu tới 90-100 km, làm hàng trăm nghìn ha lúa bị thiệt hại và gây ra tình trạng thiếu nước ngọt trầm trọng.
Nguy cơ mưa lớn cực đoan và bão bất thường
Mặc dù El Nino thường gắn liền với khô hạn, nhưng PGS.TS Mai Văn Khiêm cảnh báo rằng hiện tượng này vẫn có thể dẫn đến các sự kiện thời tiết cực đoan. Ngay trong những năm El Nino mạnh, vẫn xuất hiện các trận mưa lớn kỷ lục trong thời đoạn ngắn, như sự kiện mưa lịch sử tại Quảng Ninh vào cuối tháng 7 năm 2015.
Ngoài ra, dự báo bão có thể không xuất hiện nhiều, nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện những cơn bão bất thường về cả cường độ lẫn hướng đi. Ví dụ, năm 2009, cơn bão số 9 (Ketsana) đã gây ra đợt lũ lịch sử tại các tỉnh Quảng Nam - Quảng Ngãi. Do đó, việc theo dõi liên tục các bản tin dự báo và cảnh báo thiên tai là rất quan trọng.
Chủ động ứng phó với El Nino
Trước nguy cơ El Nino mạnh có thể xuất hiện, PGS.TS Mai Văn Khiêm nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chủ động ứng phó, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp. Các vùng nhạy cảm với El Nino bao gồm Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long và miền Trung.
Ông đề xuất một số biện pháp cụ thể:
- Lập kế hoạch dự phòng nguồn nước dự trữ để đối phó với tình trạng thiếu hụt mưa và giảm mạch nước ngầm, đặc biệt tại Tây Nguyên.
- Điều chỉnh kế hoạch vận hành các hồ chứa nhằm đảm bảo an ninh nguồn nước và an ninh năng lượng, do dòng chảy có thể giảm tới 50-60% trong những năm El Nino mạnh.
- Tăng cường giám sát và cảnh báo sớm để giảm thiểu tác động của hạn hán, xâm nhập mặn và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác.
PGS.TS Mai Văn Khiêm kết luận rằng, mặc dù các dự báo dài hạn vẫn còn nhiều bất định, nhưng việc chuẩn bị sẵn sàng từ bây giờ là cần thiết để giảm thiểu thiệt hại khi El Nino thực sự xuất hiện. Các cơ quan chức năng đang tiếp tục theo dõi chặt chẽ và sẽ cập nhật kịp thời các diễn biến mới trong thời gian tới.
