El Nino đã chính thức hình thành từ tháng 6/2026 và đang phát triển nhanh, có khả năng trở thành một trong những đợt mạnh nhất trong lịch sử quan trắc. Theo PGS.TS Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, hiện tượng này đã xuất hiện và đang gia tăng cường độ.
El Nino là gì?
El Nino là hiện tượng khí hậu tự nhiên liên quan đến sự ấm lên bất thường của bề mặt đại dương ở trung tâm và phía đông Thái Bình Dương. Nó làm thay đổi mô hình thời tiết toàn cầu, gây biến đổi lớn về nhiệt độ, mưa và gió. Chu kỳ El Nino thường từ 2 đến 7 năm, kéo dài khoảng 9-12 tháng. Tên gọi này xuất phát từ ngư dân Peru vào thế kỷ XIX.
Diễn biến hiện tại
Nhiệt độ mặt nước biển tại trung tâm Thái Bình Dương đã cao hơn trung bình 0,5 độ C trong tháng 5, lên 0,7 độ C đầu tháng 6, vượt ngưỡng xác định El Nino. Quá trình chuyển từ trạng thái trung tính sang El Nino năm nay diễn ra nhanh hơn thông thường, cho thấy vùng biển ấm lên mạnh, tạo điều kiện cho El Nino tăng cường độ.
Các mô hình dự báo cho thấy El Nino gần như chắc chắn duy trì từ tháng 6/2026, mạnh lên trong các tháng cuối năm và có thể kéo dài sang đầu năm 2027. Xác suất xuất hiện một đợt El Nino rất mạnh hiện ở mức 60-65%, cường độ có thể tương đương đợt 2015-2016, nằm trong nhóm mạnh nhất từ năm 1950.
Nguy cơ nắng nóng, hạn hán gia tăng
El Nino thường khiến nhiệt độ tăng, lượng mưa giảm, số đợt không khí lạnh ít hơn. Dự báo nhiệt độ trung bình trên cả nước có thể cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 đến 1,5 độ C. Giai đoạn tháng 10-12, nhiệt độ có nơi cao hơn từ 1-2 độ C. Nắng nóng tại Bắc Bộ và Trung Bộ xuất hiện nhiều hơn, một số khu vực có thể ghi nhận nhiệt kỷ lục.
Lượng mưa thiếu hụt từ 25% đến 50%, rõ rệt nhất ở Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, làm tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước sinh hoạt và sản xuất, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long diễn biến phức tạp hơn.
Mặc dù số bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông thường giảm trong năm El Nino, các chuyên gia cảnh báo không chủ quan. Ông Khiêm nhận định: "Ít bão hơn không có nghĩa là không có bão mạnh. Trong các năm El Nino vẫn có thể xuất hiện những cơn bão cường độ lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng".
Bài học từ El Nino 2015-2016
Đợt El Nino 2015-2016 là một trong những sự kiện mạnh nhất từ năm 1950, tương đương các đợt 1982-1983 và 1997-1998. Năm 2015, nhiều địa phương Trung Bộ trải qua nắng nóng kỷ lục: Bắc Trung Bộ 39 ngày, Trung Trung Bộ 36 ngày, Nam Trung Bộ 32 ngày. Nhiệt độ cao nhất ghi nhận tại Con Cuông (Nghệ An) 42,7 độ C ngày 30/5.
Lượng mưa suy giảm khiến nhiều sông ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ thiếu nước nghiêm trọng. Xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm, lấn sâu vào nội đồng. Năm 2015 chỉ có 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới, bằng nửa trung bình nhiều năm, chỉ 2 bão ảnh hưởng trực tiếp đất liền với cường độ không quá mạnh.
Theo ông Mai Văn Khiêm, El Nino làm giảm mưa nhưng không đồng nghĩa mưa lớn biến mất. Vẫn có thể xuất hiện mưa cực đoan với lượng kỷ lục trong thời gian ngắn, điển hình là trận mưa lịch sử tại Quảng Ninh cuối tháng 7/2015 gây ngập lụt nghiêm trọng, hay lũ lớn do bão Ketsana cuối tháng 9/2009 tại Quảng Nam và Quảng Ngãi.
Vì vậy, bên cạnh nguy cơ nắng nóng, hạn hán và thiếu nước, các địa phương cần chủ động ứng phó với hiện tượng thời tiết cực đoan trong thời gian El Nino hoạt động mạnh.
