Nguyên nhân tâm trạng uể oải sau Tết: Bác sĩ chỉ rõ cơ chế sinh học
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng từ Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp, trong suốt kỳ nghỉ Tết, não bộ liên tục được kích thích bởi các hoạt động tích cực như ăn uống ngon miệng, ngủ muộn, gặp gỡ bạn bè, du lịch, nhận quà và lì xì. Những trải nghiệm này tạm thời giúp con người thoát khỏi áp lực công việc hàng ngày, kích hoạt mạnh mẽ hệ thống phần thưởng của não. Kết quả là dopamine, chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hưng phấn và động lực, tăng cao đáng kể. Đồng thời, adrenaline cũng được sản sinh để đáp ứng chuỗi sự kiện dồn dập, di chuyển và tương tác xã hội liên tục.
Sự sụt giảm đột ngột gây ra trạng thái trống rỗng
Khi Tết kết thúc, các nguồn kích thích bên ngoài giảm mạnh, dẫn đến dopamine và adrenaline không còn được duy trì ở mức cao. Hệ thần kinh bước vào giai đoạn hạ nhiệt, gây ra cảm giác trống rỗng, tụt mood và khó tìm thấy cảm hứng với những công việc quen thuộc như check mail, làm báo cáo hay họp đầu năm. Hiệu ứng tương phản khiến mọi thứ trở nên nặng nề hơn so với những ngày nghỉ sôi động. Nhịp sinh học cũng bị đảo lộn nghiêm trọng do thói quen dậy sớm trở lại, ngồi nhiều, ít vận động và tiếp tục sử dụng điện thoại, máy tính đến khuya. Ánh sáng xanh từ màn hình ức chế melatonin, dẫn đến giấc ngủ nông, sáng dậy nặng đầu và cảm giác thiếu năng lượng suốt cả ngày.
Những biểu hiện cụ thể của hội chứng hậu Tết
Bác sĩ Hoàng phân tích rằng hội chứng buồn chán sau Tết có thể biểu hiện đa dạng ở từng cá nhân, nhưng thường tập trung vào vài nhóm chính. Về mặt cảm xúc, nhiều người cảm thấy buồn nhẹ, chán nản, tiếc nuối kỳ nghỉ và mất hứng thú với công việc thường ngày. Một số trải nghiệm cô đơn rõ rệt khi từ không khí sum vầy chuyển về cuộc sống đô thị đơn độc. Lo âu về công việc dồn đống, kế hoạch năm mới chưa thực hiện và áp lực tài chính có thể gây bồn chồn, khó thư giãn.
Về hành vi, sự trì hoãn và uể oải trở nên rõ rệt hơn. Công việc vốn dễ dàng nay trở thành gánh nặng, dẫn đến xu hướng muốn để dành cho ngày mai. Giao tiếp với đồng nghiệp và khách hàng có thể trở thành áp lực, khiến nhiều người muốn thu mình và nói ít đi. Thói quen ăn uống cũng thay đổi, với một số người ăn ít hoặc mất ngon miệng, trong khi số khác lại ăn nhiều tinh bột và đồ ngọt như cách tự an ủi.
Cơ thể phản ứng bằng các tín hiệu dễ nhận thấy như mệt mỏi kéo dài, nặng đầu, đau mỏi vai gáy và lưng, cùng cảm giác thiếu năng lượng trầm trọng. Giấc ngủ bị xáo trộn với biểu hiện khó ngủ, ngủ chập chờn, thức giấc giữa đêm hoặc ngủ nhiều nhưng vẫn mệt mỏi. Khả năng tập trung suy giảm, dẫn đến dễ quên và làm việc kém hiệu quả.
Giải pháp thiết thực để phục hồi sau Tết
Bác sĩ Hoàng khuyến cáo nếu các triệu chứng chỉ kéo dài 1-2 tuần và giảm dần khi nhịp sinh hoạt ổn định, đó có thể là cú sốc hậu kỳ nghỉ nhẹ. Tuy nhiên, nếu sau 2 tuần, cảm giác buồn bã, trống rỗng và mất hứng thú vẫn dai dẳng, hoặc xuất hiện ý nghĩ tiêu cực, cần tìm đến bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc nhà trị liệu tâm lý ngay lập tức. Đặc biệt, những người có tiền sử trầm cảm, rối loạn lo âu hoặc đang trải qua khủng hoảng lớn nên chủ động tư vấn sớm.
Để vượt qua giai đoạn hậu Tết, bác sĩ đề xuất một lộ trình phục hồi đơn giản. Đầu tiên, thiết lập khung giờ ngủ và thức dậy cố định trong 10-14 ngày, kết hợp tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên buổi sáng để điều chỉnh đồng hồ sinh học. Chế độ ăn uống nên ưu tiên rau xanh, trái cây ít ngọt, cá, đậu và ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời giảm đồ chiên rán, thịt mỡ, đồ ngọt và rượu bia. Bữa tối nhẹ nhàng, cách giờ ngủ ít nhất hai tiếng, có thể bao gồm món canh hoặc súp ấm để hỗ trợ tiêu hóa.
Duy trì hoạt động thể chất 20-30 phút mỗi ngày như đi bộ nhanh, chạy chậm, đạp xe, yoga hoặc bơi lội giúp giảm căng thẳng và cải thiện giấc ngủ. Sắp xếp công việc với nhiệm vụ cụ thể, vừa sức trong 3-5 ngày đầu để tạo lại nhịp độ và kích thích dopamine lành mạnh. Quản lý tài chính bằng kế hoạch 1-3 tháng, ưu tiên chi tiêu thiết yếu, trả nợ và tiết kiệm. Nếu sau 1-2 tuần điều chỉnh mà tình trạng không cải thiện, cần tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn kịp thời.
