Shadé Zahrai, nhà giáo dục về hiệu suất đỉnh cao từng đoạt giải thưởng, nhà nghiên cứu hành vi, chiến lược gia lãnh đạo và tác giả cuốn sách Big Trust: Rewire Self-Doubt, Find Your Confidence, and Fuel Success, chia sẻ một cụm từ đơn giản nhưng hiệu quả để ngăn chặn kẻ thao túng: “Điều đó thật thú vị. Hãy kể cho tôi nghe thêm.”
Tại sao cụm từ này lại hiệu quả?
Trong suốt một thập kỷ làm cố vấn cho các công ty Fortune 500, Zahrai nhận thấy những kẻ thao túng thường dựa vào phản ứng cảm xúc, sự bối rối và mơ hồ. Cụm từ trên giúp vô hiệu hóa điều đó bằng cách thay đổi cán cân quyền lực trong cuộc trò chuyện. Khi nói “Điều đó thật thú vị”, bạn thừa nhận lời nói của họ mà không xác nhận hay phản bác. Bạn chỉ đơn giản ra hiệu: “Tôi đã nghe bạn, và tôi không hề nao núng.” Điều này loại bỏ yếu tố cảm xúc mà kẻ thao túng thường lợi dụng.
Tiếp theo, câu hỏi “Hãy kể thêm cho tôi nghe” (hoặc các biến thể như “Điều gì khiến bạn nói như vậy?” hay “Điều gì đã dẫn bạn đến kết luận đó?”) giúp loại bỏ sự mơ hồ, thay vào đó là sự tò mò. Lưu ý rằng câu hỏi “Tại sao?” có thể mang tính buộc tội và gây phản ứng phòng thủ, vì vậy hãy dùng câu hỏi “Cái gì?” với giọng điệu cởi mở để tránh leo thang căng thẳng.
Áp dụng trong các tình huống cụ thể
Khi ai đó thao túng tâm lý bạn
Thao túng tâm lý là khi ai đó khiến bạn nghi ngờ trí nhớ hoặc nhận thức của mình. Ví dụ, họ nói: “Tôi chưa từng nói điều đó. Bạn nhớ nhầm rồi.” Bạn có thể đáp: “Điều đó thật thú vị. Hãy kể cho tôi nghe thêm về những gì bạn nhớ được.” Sau đó, bạn có thể nói thêm: “Tôi không nhớ như vậy.” Hoặc, nếu phù hợp: “Hãy hỏi người khác có mặt ở đó xem sao.” Cách này hiệu quả vì bạn không cần bảo vệ trí nhớ ngay lập tức, mà mời họ làm rõ chi tiết. Khi họ phải giải thích cụ thể, những mâu thuẫn thường lộ ra, và áp lực chuyển từ bạn sang sự thật.
Khi ai đó khiến bạn cảm thấy tội lỗi
Ai đó có thể nói: “Sau tất cả những gì tôi đã làm cho bạn, đây là cách bạn trả ơn tôi sao?” Bạn có thể đáp: “Điều đó thật thú vị. Điều gì khiến bạn nói như vậy?” Sau đó, hãy nói thêm: “Tôi đánh giá cao những gì bạn đã làm, nhưng đây vẫn là quyết định của tôi.” Hoặc: “Tôi có thể quan tâm đến bạn nhưng vẫn có thể lựa chọn khác.” Cách này chuyển trọng tâm từ cáo buộc lỗi của bạn sang lý lẽ của họ. Khi bạn yêu cầu họ trình bày logic, áp lực cảm xúc thường suy yếu.
Khi ai đó ép buộc bạn một cách tinh vi
Ép buộc tinh vi xảy ra khi kẻ thao túng gắn sự hợp tác với lòng trung thành. Họ nói: “Nếu bạn thực sự quan tâm, bạn sẽ đồng ý với tôi.” Bạn đáp: “Điều đó thật thú vị. Điều gì khiến bạn nghĩ như vậy?” Sau đó, hãy nói: “Quan tâm không phải lúc nào cũng có nghĩa là chúng ta phải đồng ý với nhau về mọi thứ.” Hoặc: “Tôi có thể quan tâm nhưng vẫn có quan điểm khác.” Điều này giúp bạn tách rời giá trị của mình khỏi yêu cầu của họ, tạo khoảng cách tâm lý khiến sự thao túng mất hiệu quả.
Kết luận
Những kẻ thao túng dựa vào phản ứng cảm xúc. Khoảnh khắc bạn làm chậm cuộc trò chuyện và tỏ ra tò mò, lợi thế của họ suy yếu. Các câu hỏi bình tĩnh giúp bảo vệ sự rõ ràng và ranh giới của bạn, đồng thời chuyển hướng cuộc trò chuyện sang sự thật thay vì cảm xúc. Trong những cuộc trò chuyện khó khăn, sự bình tĩnh thường hiệu quả hơn là đối đầu.
Theo CNBC Make It - Vân Anh lược dịch
