Dọc theo hẻm 27 và hẻm 153 đường Điện Biên Phủ, phường Gia Định, TP.HCM, xen lẫn những căn nhà còn nguyên vẹn là nhiều ngôi nhà đã tháo dỡ, chỉ còn lại nền móng và gạch vụn. Một số hộ dân đã nhận tiền bồi thường, chuyển đến nơi ở mới, nhường chỗ cho mặt bằng dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm. Phía sau những khoảng trống vừa giải tỏa không chỉ là tiến độ thi công, mà còn là hành trình xây dựng môi trường sống tốt hơn cho người dân.
TP.HCM không chỉ đối mặt bài toán phát triển đô thị, mà còn đặt mục tiêu nâng cao chất lượng sống cho người dân bằng những chính sách an sinh thiết thực. Từ những mái nhà đại đoàn kết giúp người khó khăn an cư, các chương trình di dời nhà ven kênh mở ra nơi ở mới khang trang đến những điểm an sinh xã hội tiếp sức kịp thời cho người yếu thế. Tuyến video Thành phố nghĩa tình, đô thị văn minh sẽ ghi nhận những đổi thay cụ thể và hành trình xây dựng một TP.HCM hiện đại, nhân văn, nơi không ai bị bỏ lại phía sau.
Nơi ở mới của người dân ven kênh
Trong giai đoạn 2025-2030, TP.HCM đang đẩy mạnh đề án chỉnh trang đô thị, di dời nhà ở trên và ven sông, kênh, rạch theo hướng đồng bộ, nhân văn và bền vững. Thành phố huy động nhiều nguồn lực, lấy nhà ở xã hội làm trọng tâm để người dân yên tâm an cư sau di dời. Phương châm xuyên suốt được đặt ra là rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ nguồn lực - để mỗi công trình hoàn thành đều gắn với niềm tin và quyền lợi của người dân.
Sinh sống nhiều năm tại khu vực rạch Xuyên Tâm, bà Nguyễn Thị Bé cho biết người dân đều mong dự án sớm hoàn thành để khu vực khang trang hơn. Theo bà, nơi ở cũ chật hẹp, nước nôi dơ bẩn nhưng vì hoàn cảnh nên nhiều gia đình vẫn phải bám trụ suốt thời gian dài. “Cũng mong cho nó đẹp, cho làm cải tạo cho tốt đẹp vậy thôi. Ở đây thì chật hẹp quá, nước nôi cũng dơ dáy, nhưng mà hoàn cảnh của mình phải ở thôi”, bà nói.
Cùng chung kỳ vọng, bà Dương Thị Xe cho biết bà hoàn toàn ủng hộ chủ trương giải tỏa, chỉnh trang bờ kè. Theo bà, người dân đều mong nơi ở thay đổi tích cực hơn, sạch đẹp hơn sau khi dự án hoàn thành. “Vẫn ủng hộ chủ trương chính sách cho giải tỏa bờ kè sạch đẹp vậy thôi. Người dân mình cũng mong hy vọng là nó thay đổi”, bà chia sẻ.
Không chỉ dừng lại ở việc cải tạo dòng kênh, phía sau đó là sự thay đổi nơi ở của hàng nghìn hộ dân. Tại khu vực bờ bắc kênh Đôi, nhiều gia đình đã rời những căn nhà cũ ven kênh để chuyển đến nơi ở mới, nơi điều kiện sinh hoạt được cải thiện rõ rệt.
Chỉnh trang đô thị TP.HCM: Quyết tâm để người dân ven kênh có nơi ở tốt hơn
Về tái định cư, tại phường Phú Định có 69 trường hợp đăng ký nhu cầu, trong đó 62 trường hợp bố trí tại dự án nhà ở xã hội số 2225 đường Phạm Thế Hiển. Theo Sở Xây dựng, toàn thành phố dự kiến triển khai 44 dự án, gồm 40 dự án sử dụng vốn ngân sách và 4 dự án xã hội hóa, với tổng số 23.429 căn nhà thuộc diện di dời. Riêng khu vực Chánh Hưng, Bình Đông, Phú Định đang chịu áp lực lớn nhất khi chiếm hơn 65% tổng khối lượng di dời toàn thành phố.
Từng sống nhiều năm trên đường Nguyễn Duy, phường Chánh Hưng, ông Lưu Văn Nghị hiện chuyển về khu nhà ở xã hội 2225 Phạm Thế Hiển. Theo ông, quá trình bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư được thực hiện khá kịp thời, thủ tục nhanh gọn, giúp người dân sớm ổn định cuộc sống. Ông Nghị cho biết bản thân rất đồng tình với việc nạo vét, chỉnh trang kênh rạch vì khu vực hai bên bờ từng có đông hộ dân sinh sống, nước kênh ô nhiễm kéo dài. “Nạo vét thì sẽ sạch đẹp, văn minh thì tôi rất hoan nghênh”, ông nói.
Dù vẫn nhớ nơi ở cũ, ông cho rằng không có gì tiếc nuối khi khu đất cũ được thu hồi để mở đường mới, cải thiện môi trường và chỉnh trang đô thị. “Nhà nước lấy lại, nạo vét xong rồi làm lại đường mới, sạch đẹp, thành phố thì mình hoan hô”, ông nói. Từ nhà mặt tiền chuyển lên chung cư, cuộc sống ban đầu có khác biệt, nhưng dần thích nghi. Theo ông, nơi ở mới ổn định, an ninh và gia đình cảm thấy hài lòng.
Từ chỗ ở tạm bợ ven kênh đến căn hộ mới khang trang, sự thay đổi ấy không chỉ là đổi nơi ở, mà là đổi chất lượng sống. Gia đình bà Nguyễn Kim Liên là một trong những trường hợp chuyển về khu nhà ở xã hội 2225 Phạm Thế Hiển từ cuối năm 2025. Từ căn nhà ven kênh gắn bó hàng chục năm, nay cuộc sống trong căn hộ mới mang lại cho bà cảm giác an tâm và thuận tiện hơn. Bà Liên cho biết nơi ở mới sạch sẽ, thoáng mát, đầy đủ tiện nghi và tốt hơn nhiều so với chỗ cũ. “Tiện nghi, khang trang, sạch sẽ, thoáng mát, điều kiện tốt hơn ở chỗ cũ”, bà nói.
Điều khiến bà hài lòng hơn cả là việc đi lại, làm việc của các thành viên trong gia đình vẫn thuận tiện vì nơi tái định cư không quá xa khu vực sinh sống trước đây. Theo bà, chính quyền địa phương cũng hỗ trợ người dân rất tốt trong suốt quá trình di dời. “Khi tôi chuyển về đây thì việc đi lại, đi làm của con cái tôi cũng thuận tiện... đi đứng đi lại rất là thuận tiện cho công việc mình”, bà chia sẻ. Bà cũng mong khu vực cũ sau quy hoạch sẽ thông thoáng hơn, có nhiều cây xanh để thành phố sạch đẹp hơn. “Tôi rất vui mừng”, bà nói thêm.
Từ dòng kênh cũ đến không gian sống mới
Thành phố xác định nhà ở xã hội không chỉ là nơi ở thay thế, mà phải được quy hoạch đồng bộ giao thông, điện, nước, trường học, y tế để người dân ổn định lâu dài và tiếp tục gắn bó với nơi mình sinh sống. Tại khu vực bờ bắc kênh Đôi, ông Đỗ Văn Hồng, người dân phường Chánh Hưng, cho biết môi trường nơi đây đã cải thiện đáng kể so với trước. Những tuyến kênh nhỏ từng ô nhiễm nay đã giảm nhiều nhờ công tác vệ sinh thường xuyên. “Có đội vệ sinh người ta dọn hoài nên cũng đỡ rồi”, ông nói. Theo ông Hồng, đa số người dân đều chờ đợi dự án hoàn thành để khu vực trở nên khang trang hơn. Ông hình dung khi tuyến kênh được chỉnh trang xong, nơi đây sẽ trở thành không gian công cộng mới để người dân đi bộ, tập thể dục, thư giãn vào buổi tối.
“Nếu mà sau này xong thì cũng phải đẹp đẽ lắm... ai cũng mong muốn điều đó hết”, ông chia sẻ. Ông cũng cho biết hiện phần lớn hộ dân đã hoàn tất việc di dời, chỉ còn một số trường hợp vướng giấy tờ hoặc chưa kịp sắp xếp nơi ở mới. Chính quyền địa phương đang tích cực tháo gỡ để đẩy nhanh tiến độ.
Từ “lỡ hẹn” đến bứt tốc - Niềm vui mới bên bờ kênh Đôi
Khi công trình hoàn thành, những tuyến kênh hôm nay sẽ trở thành không gian công cộng mới - nơi người dân đi bộ, tập thể dục, vui chơi và tận hưởng môi trường sống trong lành hơn. Song song với ngân sách nhà nước, TP.HCM đang huy động thêm nguồn lực xã hội, rà soát quỹ đất công và áp dụng các mô hình đầu tư phù hợp nhằm rút ngắn tiến độ, sớm tạo quỹ nhà tái định cư cho người dân.
Theo đơn vị phụ trách dự án, công trình nạo vét, xây dựng hạ tầng, cải tạo môi trường bờ bắc kênh Đôi tại phường Phú Định ảnh hưởng đến 804 trường hợp, trong đó có 319 trường hợp trên bờ và 485 trường hợp ven sông. Tính đến ngày 12.1.2026, đã hoàn tất bàn giao mặt bằng 673 trường hợp với tổng diện tích gần 27.000 m². Dự kiến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư sẽ hoàn tất trong quý I/2026. Riêng tại phường Chánh Hưng, dự án ảnh hưởng đến 800 trường hợp, đã bàn giao mặt bằng 760 trường hợp với diện tích hơn 28.000 m². Có 163 trường hợp đăng ký tái định cư, trong đó 40 hộ đã nhận căn hộ tại dự án nhà ở xã hội số 2225 Phạm Thế Hiển.
Từ những dòng kênh từng ô nhiễm đến các khu nhà ở mới khang trang, chỉnh trang đô thị không chỉ thay đổi diện mạo thành phố mà còn lan tỏa giá trị của một thành phố nghĩa tình, nơi người dân luôn là trung tâm của phát triển. Khi các dự án hoàn thiện, những dòng kênh từng là điểm nghẽn sẽ trở thành không gian xanh, sạch, văn minh; góp phần xây dựng diện mạo hiện đại, đáng sống hơn cho TP.HCM trên hành trình trở thành đô thị văn minh, hiện đại và giàu tính nhân văn.
