Thời gian đầu làm việc tại các quốc gia châu Âu, nhiều lao động Việt rơi vào cảnh sốc văn hóa vì vốn đã quen với tinh thần cống hiến, yêu cầu tận tâm trong công việc.
Rạch ròi giữa công việc và cuộc sống
Là một điều dưỡng tại Đức, anh Nguyễn Văn Minh (SN 1995, quê Ninh Bình) cho biết điều khiến anh vừa bất ngờ, vừa ngưỡng mộ khi làm việc tại quốc gia này là sự rạch ròi và nguyên tắc cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân.
Khi còn ở Việt Nam, Minh nhận thấy bản thân và những người xung quanh đều được đòi hỏi "hy sinh mọi thứ cho công việc" nên ai cũng thường cố gắng đi làm kể cả khi bị ốm. Minh lý giải, nếu xin nghỉ phép, anh dễ thấy áy náy vì đồng nghiệp phải gánh thêm phần việc của mình.
"Ở Đức mọi thứ hoàn toàn khác. Có lần, tôi bị sốt nhẹ, đã tự uống thuốc rồi cố đi làm. Thấy tôi có triệu chứng cảm cúm, quản lý lập tức yêu cầu tôi báo phép nghỉ ốm, về nhà và đến bệnh viện thăm khám. Sếp nói rằng đi làm với cơ thể đầy virus là ích kỷ mà có cố thì hiệu suất làm việc cũng không đảm bảo", anh Minh kể.
Không những vậy, khi kết thúc giờ làm hoặc trong thời gian nghỉ phép, nhân viên tại Đức gần như không phải tiếp nhận, xử lý các cuộc gọi, tin nhắn hay email liên quan đến công việc.
Nam điều dưỡng cho rằng câu chuyện này phản ánh khá rõ sự khác biệt trong văn hóa làm việc giữa hai quốc gia. "Người Đức đề cao tính lý trí, thực tế và bảo vệ sức khỏe con người bằng hệ thống quy định rõ ràng. Còn ở Việt Nam, tâm lý chung là coi trọng tinh thần cống hiến và sự nỗ lực cá nhân, có thể đánh giá ở việc nhân sự sẵn sàng đặt sức khỏe xuống dưới, vì công việc. Theo tôi, mỗi văn hóa đều có giá trị riêng. Trải nghiệm cách buông công việc để nghỉ ngơi khi cơ thể cần giúp tôi có cuộc sống cân bằng và bền vững hơn", anh nói.
Tại Đức, việc đúng giờ được đề cao tuyệt đối. Theo quy định tại nơi anh làm việc, nếu ca trực bắt đầu lúc 8h thì nhân viên phải có mặt trước 15 phút để giao ban. Anh vẫn nhớ một kỷ niệm trong thời gian thực tập khi bị lỡ tàu và đến muộn 5 phút. Ban đầu, anh nghĩ việc này không quá nghiêm trọng. Tuy nhiên, khi đến nơi, mọi người đã thực hiện quy trình giao ban và việc anh xuất hiện muộn khiến cả tập thể không hài lòng. "Sau buổi giao ban, điều dưỡng trưởng gọi tôi ra trao đổi riêng. Họ giải thích rằng nhân viên cần có mặt trước giờ giao ban ít nhất 5-10 phút. Nếu có việc đột xuất, vấn đề phát sinh dẫn đến việc muộn giờ, nhân viên phải chủ động gọi điện báo cho khoa để mọi người sắp xếp công việc", anh kể.
Trả tiền ăn giúp đồng nghiệp là... thất thố
Anh Nguyễn Văn Minh cho biết điều khiến anh ấn tượng nhất khi làm việc tại Đức là sự thẳng thắn trong giao tiếp và cách phân định rõ ràng giữa công việc và các mối quan hệ cá nhân. Theo anh, môi trường công sở ở Việt Nam, mỗi người thường lựa chọn cách góp ý khéo léo, cân nhắc cảm xúc của đối phương để giữ sự hài hòa. Ngược lại, tại Đức, đồng nghiệp có xu hướng trao đổi trực tiếp và phản biện cởi mở ngay trong các cuộc họp.
"Có lần tôi nhận góp ý của đồng nghiệp trước mặt nhiều người. Lúc đó, tôi khá bất ngờ và lo lắng, nghĩ rằng mình đã khiến cả tập thể ấn tượng xấu, không hài lòng. Nhưng sau cuộc họp, mọi người vẫn vui vẻ rủ tôi đi uống cà phê như chưa có chuyện gì xảy ra. Dần dần tôi hiểu rằng đó là biểu hiện tách bạch giữa công việc và các mối quan hệ cá nhân", anh Minh chiêm nghiệm.
Sự rạch ròi ấy còn thể hiện trong những hoạt động thường ngày. Khi cùng nhau dùng bữa, mỗi người thường chủ động thanh toán phần chi phí của mình. Ngay cả khi một người đứng ra mời cả nhóm đi ăn, việc chia hóa đơn sau cuộc tụ họp cũng là chuyện khá phổ biến. "Nếu tôi trả tiền cả phần ăn của đồng nghiệp mà chưa được bạn đồng ý, khả năng cao bạn sẽ không hài lòng và không đi ăn cùng tôi nữa", anh Minh giải thích.
Theo anh, môi trường làm việc tại Đức cũng khuyến khích sự bình đẳng trong việc trao đổi ý kiến. Người Đức cũng nghiêm khắc, đề cao tinh thần tự giác và trách nhiệm cá nhân. "Việc mọi người thẳng thắn nói rõ quan điểm giúp tôi không phải đau đầu để đoán đối phương đang thật sự muốn gì. Cá nhân có thể hỏi đi hỏi lại 10 lần về một vấn đề bản thân chưa rõ, miễn là đảm bảo tính chính xác trong công việc. Nhờ vậy, quá trình phối hợp hiệu quả hơn và hạn chế được những hiểu lầm không đáng có", anh nhận xét.
Sự khác biệt từng khiến anh mất nhiều thời gian để thích nghi nhất chính là với nhịp sống trầm lặng mỗi cuối tuần. Ở Việt Nam, ngày nghỉ cuối tuần thường là dịp để người người đi mua sắm, tụ họp, gặp gỡ bạn bè hay tham gia các hoạt động giải trí. Tại Đức, chủ nhật đơn giản là ngày nghỉ ngơi. Phần lớn, các siêu thị và cửa hàng đóng cửa. Người dân cũng hạn chế các hoạt động gây tiếng ồn để giữ không gian yên tĩnh trong cộng đồng. "Nguyên tắc là không được gây tiếng ồn, kể cả khi chỉ đóng một chiếc đinh nhỏ lên tường và tuyệt đối là không karaoke. Thời gian đầu, tôi cảm thấy việc này rất áp lực, cuối tuần rất cô đơn, quá tù túng. Nhưng dần dà, tôi mới nhận ra đây là khoảng thời gian thực sự quý giá để nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng", anh nói.
Dù đánh giá cao tính chuyên nghiệp và sự tuân thủ quy định trong môi trường làm việc tại châu Âu, anh Minh cho rằng mỗi nền văn hóa đều có những thế mạnh riêng. "Người châu Âu làm việc rất bài bản và nguyên tắc. Trong khi đó, người Việt lại có khả năng thích ứng nhanh với những tình huống phát sinh. Khi có sự cố bất ngờ xảy ra nằm ngoài quy trình, người Đức có thể bị bối rối và mất nhiều thời gian xử lý. Lúc đó, sự linh hoạt, xoay xở nhanh của người Việt lại giúp ích rất nhiều. Mỗi cách làm đều có giá trị riêng và tôi học hỏi được rất nhiều khi làm việc trong môi trường đa văn hóa", anh nhận xét.
Không những vậy, sự gần gũi và tinh thần quan tâm lẫn nhau của người Việt cũng là một nét đẹp được đồng nghiệp và bệnh nhân quốc tế yêu mến. Những hành động nhỏ như hỏi han, chia sẻ hay động viên nhau trong công việc góp phần tạo nên bầu không khí ấm áp.
Cũng có trải nghiệm tương tự, chị Nguyễn Thị Thùy Trang (SN 1999, quê Quảng Trị), hiện là lao động thời vụ tại Na Uy, cho biết quốc gia Bắc Âu này rất coi trọng không gian riêng tư và sự yên tĩnh. Theo chị, người Na Uy có lối sống trầm lặng, đặc biệt tôn trọng không gian cá nhân của mỗi người. Sau giờ làm, các đồng nghiệp của chị thường dành thời gian cho gia đình và những hoạt động riêng thay vì tiếp tục xử lý công việc. "Ban đầu tôi thấy mọi người khá ít trò chuyện, nhưng sau này mới hiểu đó là cách họ thể hiện sự tôn trọng đối với người đối diện", chị Trang bộc bạch.
Với nữ lao động Việt Nam, Na Uy không chỉ là nơi làm việc mà còn giúp cô học được cách sống chậm hơn, cân bằng hơn và biết trân trọng những điều giản dị trong cuộc sống.
"Đặc quyền" với cuộc sống cá nhân
Theo tạp chí Fortune, Đức hiện duy trì một trong những chính sách nghỉ ốm được xem là “hào phóng” nhất châu Âu. Người lao động tại Đức có thể nghỉ ốm tối đa 6 tuần (30 ngày làm việc), hưởng lương đầy đủ, cho mỗi lần mắc bệnh có giấy xác nhận của bác sĩ. Ngoài ra, nhân viên được phép nghỉ ốm hưởng nguyên lương 5 ngày mà chưa cần xin xác nhận ngay từ bệnh viện (có thể bổ sung sau). Trong quá trình nghỉ ốm, nếu mắc bệnh khác, thời gian hưởng chế độ được tính lại từ đầu. Con số 14,8 ngày nghỉ ốm mỗi năm đã đưa Đức vào nhóm quốc gia có tỷ lệ “vắng mặt vì lý do sức khỏe” cao nhất châu Âu, cao gấp khoảng 4 lần so với Vương quốc Anh.
Gần đây, câu chuyện do doanh nhân Aditya Kondawar (Ấn Độ) chia sẻ trên mạng xã hội về văn hóa làm việc tại Đức cũng đã thu hút sự quan tâm của nhiều người. Theo Kondawar, anh đã gặp một chuyên gia công nghệ thông tin từng làm việc nhiều năm tại Ấn Độ. Tại quốc gia này, việc cống hiến cho công ty ngoài giờ, thậm chí cả vào cuối tuần, là điều quen thuộc và thường được các cấp quản lý khuyến khích. "Các quản lý mong đợi anh ấy luôn sẵn sàng làm việc, gần như 24/7, kể cả vào những ngày nghỉ", Kondawar kể.
Thế nhưng, khi chuyển sang Đức làm việc, người đàn ông này đã có một trải nghiệm hoàn toàn trái ngược. Trong một dịp cuối tuần, anh chủ động trả lời email công việc của cấp trên, với suy nghĩ đó là biểu hiện của sự tận tâm và trách nhiệm. Điều bất ngờ là thay vì nhận được lời khen, anh lại được người quản lý mời lên trao đổi và nhắc nhở do hành động xử lý công việc trong thời gian nghỉ. Quản lý người Đức cho rằng cuối tuần là khoảng thời gian để mỗi người nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng và tận hưởng cuộc sống cá nhân. Việc liên tục kết nối với công việc có thể vô tình phá vỡ ranh giới giữa công việc và cuộc sống, ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần cũng như hiệu suất làm việc lâu dài.
