Chính quyền Trump bãi bỏ kết luận khoa học về mối nguy hại của khí nhà kính
Ngày 12/2, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã chính thức tuyên bố bãi bỏ kết luận khoa học được thông qua từ 17 năm trước, dưới thời Tổng thống Barack Obama, cho rằng khí nhà kính gây nguy hiểm cho sức khỏe con người. Quyết định này được xem như một bước ngoặt trong chính sách môi trường của Mỹ, với tác động sâu rộng đến ngành công nghiệp và các quy định liên bang.
Hành động bãi bỏ quy định lớn nhất trong lịch sử
Tại sự kiện ở Nhà Trắng, ông Trump tuyên bố: "Chúng tôi hủy bỏ các tiêu chuẩn khí thải hoàn toàn vô lý của Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA), vốn là thảm họa với ngành sản xuất ôtô, và thu hồi quyền miễn trừ thời Biden vốn cho phép California siết tiêu chuẩn khí thải." Theo Washington Post, ông Trump gọi đây là "hành động bãi bỏ quy định lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ", vượt xa mọi thời đại trước đó.
Việc hủy bỏ kết luận trên đồng nghĩa với việc lập tức xóa bỏ loạt quy định bắt buộc của Mỹ về đo lường, báo cáo, chứng nhận và tuân thủ tiêu chuẩn liên bang liên quan đến phát thải khí nhà kính đối với ngành ôtô. Tuy nhiên, các nguồn phát thải cố định như nhà máy điện có thể chưa bị áp dụng ngay lập tức.
Nguồn cơn của kết luận 'khí nhà kính gây hại'
Kết luận khoa học về mối nguy hại của khí nhà kính bắt nguồn từ phán quyết của Tòa án Tối cao năm 2007, xác định khí nhà kính là chất gây ô nhiễm không khí theo Đạo luật Không khí Sạch. Điều này buộc EPA có trách nhiệm xác định mối nguy hại của loại khí này lên sức khỏe cộng đồng.
Đến năm 2009, EPA công bố xem xét các bằng chứng và xác định "khí nhà kính đe dọa sức khỏe và phúc lợi cộng đồng". Đây trở thành luận cứ khoa học nền tảng, mở đường cho cơ quan này ra loạt quyết sách nhằm hạn chế phát thải khí CO2, methane (CH4) cùng bốn loại khí nhà kính khác - vốn phát sinh chủ yếu từ hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch.
Một số chính sách khí hậu dựa vào kết luận này bao gồm:
- Tiêu chuẩn tiết kiệm nhiên liệu
- Tiêu chuẩn khí thải phương tiện
- Tỷ lệ xe điện (mang tính khuyến khích)
- Quy định điện sạch dưới thời các Tổng thống Dân chủ Obama và Biden
Ví dụ, dưới thời Biden, EPA đặt mục tiêu cắt giảm khí thải của lượng xe chở khách xuống gần 50% vào năm 2032 (so với mức năm 2027), đồng thời dự kiến 35-56% số xe mới bán ra trong giai đoạn 2030-2032 là xe điện. Trong đó, California được coi như "phòng thí nghiệm" với các chính sách khí hậu nghiêm ngặt hơn liên bang.
Tham vọng và phản ứng từ chính quyền Trump
Thực tế, ông Trump cùng Đảng Cộng hòa đã nhắm tới nền tảng khoa học về khí nhà kính từ nhiệm kỳ đầu, và nhiều lần đệ đơn kiện. Tuy nhiên, khi ông kết thúc nhiệm kỳ, EPA dưới sự lãnh đạo của chính quyền mới đã bác bỏ các đơn này.
Rút kinh nghiệm từ nhiều lần thất bại, ngay từ đầu nhiệm kỳ hai, chính quyền ông Trump nhanh chóng nhắm vào nền tảng khoa học trao cho EPA quyền siết các loại khí nhà kính. Trong sự kiện ngày 12/2, ông Trump đã phản bác về mối nguy hại của loại khí thải này: "Chuyện này không liên quan đến sức khỏe cộng đồng. Đây hoàn toàn là một trò lừa đảo."
Hậu quả và phản ứng từ các bên
Nếu khí nhà kính được coi là vô hại, loạt quy định dựa trên nền tảng khoa học này sẽ bị hủy bỏ. Không chỉ vậy, thẩm quyền áp chuẩn khí thải của chính phủ Mỹ trong tương lai cũng có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Chuyên trang về khí hậu của Đại học Yale dẫn phân tích từ các chuyên gia pháp lý cho biết, nỗ lực nhanh chóng từ phía ông Trump sẽ thúc đẩy Tòa án Tối cao xem xét các thách thức pháp lý trong thời điểm ông tại vị. Khi đó, đa số thẩm phán Đảng Cộng hòa với khuynh hướng chống quy định siết trần khí nhà kính có thể làm suy yếu quyền liên quan của chính phủ liên bang, tức là EPA.
Jody Freeman, giám đốc Chương trình Luật Môi trường và Năng lượng của Trường Luật Harvard, nhận định: "Họ không chỉ muốn làm suy yếu các quy định khí hậu - điều chính quyền Cộng hòa khác đã làm. Họ muốn loại bỏ hoàn toàn vai trò của chính phủ liên bang trong việc ban hành quy định khí thải."
Các tổ chức bảo vệ môi trường lên án việc bãi bỏ kết luận này là mối nguy với khí hậu. Bởi lẽ, khi EPA bị tước quyền trên, chính quyền Mỹ trong tương lai muốn siết lượng khí nhà kính sẽ phải khôi phục lại phán quyết của Tòa án Tối cao về mối nguy hại này - một nhiệm vụ phức tạp về mặt chính trị và pháp lý.
Chính quyền bang California cùng một số tổ chức môi trường như Hội đồng Bảo vệ Tài nguyên Thiên nhiên, Earth Justice, Quỹ Bảo vệ Môi trường (EDF) đã tuyên bố kiện phán quyết về khí nhà kính của chính quyền Trump ra tòa. Việc này có thể dẫn đến một cuộc chiến pháp lý kéo dài nhiều năm.
Thống đốc Gavin Newsom của California tuyên bố: "Donald Trump có thể đặt lợi ích của các tập đoàn lên trên lợi ích cộng đồng và gia đình họ, nhưng California sẽ không đứng ngoài cuộc. Chúng tôi sẽ kiện hành vi bất hợp pháp này và tiếp tục đấu tranh chống ô nhiễm khí hậu tại bang mình."
Bảo Bảo (theo Reuters, Yale, Washington Post)
